Een practoraat is een leergemeenschap op het mbo die onderzoek dicht bij de praktijk faciliteert. En dat blijkt succesvol, want binnen tien jaar is het aantal practoraten in Nederland van nul naar honderd gestegen. ‘Het zogeheten klooien en experimenteren past heel erg bij het mbo.’
Wouter van der Horst wist niet wat hij meemaakte. Als kersverse practor begon hij in 2020, tijdens de eerste lockdown, bij het practoraat Mediawijsheid en Burgerschap. Wat bleek? De showroom van het practoraat, het kennisplatform mbomediawijs.nl, liep ineens storm. ‘We zaten echt net in de lockdown en er bleek een enorme behoefte aan mediawijsheid’, vertelt Wouter.
Op het platform waren verschillende lessen, handleidingen, tutorials en andere tools te vinden, voortgevloeid uit mbo-onderzoek en voor mbo-docenten direct toepasbaar. Want hoe werkt dat online lesgeven eigenlijk? En kwamen leerlingen op sociale media in aanraking met desinformatie rondom het coronavirus? Mbomediawijs.nl werd overspoeld. ‘Op een gegeven moment gebruikten ruim tienduizend mbo-docenten het.’ En ook na de pandemie bleven die tienduizend bezoekers elke maand terugkomen.
Practoraat
Het practoraat waar Wouter onderdeel van is, is een soort leergemeenschap, legt hij uit, dat onderzoek op het mbo versterkt door docent-onderzoekers te scholen. Zo leren zij onderzoeksvaardigheden en andere tools om vraagstukken uit de beroepspraktijk en onderwijspraktijk onder de loep te leggen. Hoe leg je leerlingen bijvoorbeeld uit hoe een TikTok algoritme werkt?
Daar rolt dan een les uit, die docenten direct kunnen implementeren. Anders dan op het hbo en wo, resulteert onderzoek van practoraten namelijk bijna altijd in een direct bruikbaar eindproduct, vertelt Wouter. Een lessenserie over kunstmatige intelligentie voor een vmbo of mbo klas, bijvoorbeeld, of een technologische innovatie die in de zorg gebruikt kan worden. Hierbij staat de mbo-context centraal. Het mbo heeft namelijk een eigen opdracht: beroepsgericht kwalificeren, persoonlijke ontwikkeling en burgerschap.
‘Maar het belangrijkste van practoraten zit hem in de naam: ze staan dicht op de praktijk’, vertelt Wouter. Door samen te werken met bedrijven, bijvoorbeeld, maar ook zorginstellingen en onderwijsinstellingen zoals vmbo-scholen en andere mbo-instellingen. ‘Dat is juist de kracht van mbo-instellingen.’
Mbo-onderzoek staat daarom nog iets dichter op de praktijk dan lectoraten op het hbo. ‘En het is wat minder ‘streng’’, vertelt Wouter. ‘Bij een lectoraat moet je ook onderzoekservaring hebben als lector, en dat hoeft bij een practoraat niet.’ Maar de praktische aard van practoraten sluit wel goed aan bij onderzoek op lectoraten. ‘Samenwerking tussen die twee is daarom logisch’, vertelt Jorick Scheerens, programmadirecteur van Stichting Practoraten.nl. ‘We bouwen voort op wat er al gebeurt.’
Soms komt dat zelfs samen in een persoon, zegt Jorick. Marjolein den Ouden is zowel lector op het hbo als practor op het mbo, met de focus op de practor Zorg & Technologie. Zij is zowel lector op het hbo, bij het lectoraat Technology, Health & Care, als practor Zorg & Technologie. Hier werkt Den Ouden samen in interdisciplinaire groepen met mbo- als hbo-studenten, docent-onderzoekers en zorgprofessionals om de acceptatie van technologie in de zorg te verhogen.
Behoefte
De practoratenbeweging groeide razendsnel. In tien jaar tijd steeg het aantal practoraten van één naar honderdvijftig practoraten. Jorick merkte een behoefte voorpractoraten vanuit mbo-scholen. Collega’s op andere mbo-instellingen hadden al vroeg interesse in het practoraat waar hij destijds deel van uitmaakte, op het Mediacollege van Amsterdam. ‘Mensen vroegen aan mij: jullie hebben een practoraat over mediawijsheid, kunnen wij dan niet iets met het onderwerp automotive, ofwel motorvoertuigentechniek, doen?’
Daarom richtte hij samen met collega’s in 2015 de stichting ‘Elk mbo een practoraat’ op, met een naam die de ambitie van Jorick en zijn collega’s reflecteerde. Tegenwoordig is de stichting – of beweging – bekend onder Stichting Practoraten.nl. Zij helpen onder andere nieuwe practoraten met de opzet, hun netwerk en door eerdere lessen te verspreiden. ‘Ook verbinden we sectorpraktijken en het hbo en wo met practoraten’, vertelt Jorick. ‘We willen hierin een katalyserende functie hebben door een centraal punt voor practoraten te zijn.’
Thema
Tien jaar geleden merkte hij dat onderzoek vooral veel ging óver het mbo, niet werd opgezet vanuit het mbo. Hij gaf destijd les aan het Mediacollege en wilde graag weten hoe sociale media onderwijs beïnvloedt op verschillende thema’s. ‘Dat is makkelijk uit te besteden, maar ik wilde de eigen regie houden.’
Onderzoek in het mbo is niet vanzelfsprekend. Momenteel zijn mbo’s namelijk geen kennisinstelling. ‘Practoraten kunnen dus ook vaak geen aanspraak maken op onderzoekssubsidies van bijvoorbeeld het NWO’, vertelt Wouter. Wouter hoopt wel dat er uiteindelijk waardering komt voor de hele breedte van wetenschap. ‘Het klooien en experimenteren in onderzoek hoort heel erg bij het mbo’, vertelt Jorick. ‘Maar het is zeker wel wetenschappelijke kennis en onderzoek dat op niveau plaatsvindt.’
In het kader van eigen regie vindt Wouter dat soms ook een voordeel. ‘Op het mbo zijn we niet zo subsidie gedreven als het hbo en wo en dat biedt meer ruimte voor onze eigen onderzoeksagenda’, vertelt hij. Elk practoraat heeft namelijk een eigen thema, variërend van zorg en technologie tot eiwittransitie tot automotive. ‘De inhoud ligt vaak bij de docenten zelf.’ Maar door samenwerkingen komt er soms ook een onderzoeksvraag vanuit de beroepspraktijk waar docent-onderzoekers mee aan de slag gaan.
Practor
Als practor is Wouter het gezicht van het practoraat Mediawijsheid en Burgerschap en verspreidt hij de eindproducten van het mbo onderzoek, de wijde wereld in. Het practoraat is een samenwerking tussen het Mediacollege Amsterdam, ROC van Amsterdam en Flevoland en het Hout- en Meubileringscollege Amsterdam. Hier onderzoeken docent-onderzoekers de thema’s burgerschap, digitale didactiek en mediawijsheid.
Zijn werkzaamheden als practor zijn divers. Zo zorgt Wouter dat ook het mbo wordt meegenomen bij een onderzoek naar online gokgedrag, bijvoorbeeld. ‘En morgen ben ik de hele dag op de Vrije Universiteit’, vertelt Wouter. Hier presenteert hij een database met media interventies voor neurodivergente jongeren, ‘We werken samen aan de tool met onderzoekers van de Vrije Universiteit en de Universiteit Utrecht.’ Daarnaast onderhoudt hij het netwerk met partnerscholen. ‘Ik haal het net op en vraag wat ze van ons nodig hebben’, zegt hij. ‘Wat zijn de thema’s die daar leven?’
Een andere belangrijke taak van het practoraat zijn de werksessies met onderwijskundigen organiseren. Vandaag is het woensdag, onderzoeksdag. De docent-onderzoekers zijn de hele dag vrij geroosterd van onderwijs, zodat ze zich kunnen richten op hun onderzoek. Volgende week staat er een schooloverstijgende sessie op de planning. ‘Om op de hoogte te blijven waar andere scholen mee bezig zijn, te sparren en of er mogelijkheid voor samenwerking is’, legt Wouter uit.
Per 1 februari stopt Jorick als programmadirecteur bij Stichting Practoraten.nl. Hij is trots op wat ze met de beweging gerealiseerd hebben. ‘Ons kwantitatieve doel hebben we gehaald, nu gaan we ons meer focussen op de kwaliteit van practoraten en het onderzoek dat daarin plaatsvindt.’, vertelt hij. ‘Met 158 practoraten zijn we echt een begrip geworden.’
Wat is een practoraat?
Een practoraat is, volgens practoraten.nl, een expertiseplatform geleid door een practor. Het is een succesvolle manier om docent-onderzoekers aan het mbo handvatten te bieden voor praktisch onderzoek en zo een leergemeenschap te creëren. De verkregen kennis kan direct worden geïmplementeerd in de praktijk, zoals onderwijs of de bijbehorende beroepstak.
Er zijn volgens practoraten.nl grofweg twee soorten practoraten. Sommige zijn gericht op onderwijsvernieuwing, via bijvoorbeeld burgerschap, mediawijsheid en didactiek terwijl anderen zich meer richten op vakinhoudelijke vernieuwing, zoals in de techniek en zorg.
Practoraten staan dicht op onderwijs en het bedrijfsleven en kunnen verschillende rollen spelen. Zo investeren sommigen in mogelijkheden om op te leiden voor een veranderende en onzekere toekomst, zoals het nieuwe kijken, automotive, technologie in zorg en welzijn. Andere practoraten experimenteren met nieuwe onderwijsvormen of gaan juist met vragen uit het werkveld aan de slag. En soms vervullen ze een Research & Development-functie te vervullen voor het mkb, waarvoor het mbo opleidt.
Practoraten.nl helpt practoren en practoraten door contactmogelijkheden te bieden. Met andere practoraten, maar ook met hbo’s, wo’s en de beroepspraktijk, bijvoorbeeld. Ook organiseren ze allerhande bijeenkomsten, eendaagse masterclasses, startersbijeenkomsten, ontwikkel sessies, enzovoort. 10 december organiseren Jorick en zijn collega’s de landelijke practoratendag in Utrecht.
Door Marit Bonne voor NEWS