Welke methode kan je gebruiken voor het voeren van dialoog?

Deze tekst is gebaseerd op geleerde lessen uit verschillende sessies van het NEWS-symposium ‘Over dialoog gesproken’ dat plaatsvond op 9 december 2025 in Utrecht. 

Er bestaan allerlei methodes, toolkits en frameworks voor dialoog, maar wat is nou de beste aanpak? Dat ligt eraan: dialoog is maatwerk, dus de juiste vorm hangt helemaal af van het onderwerp, de mensen met wie je in gesprek wil, de context van je onderzoek, de locatie en omstandigheden (bezoek je een buurthuis, of sta je op een festival) en natuurlijk het budget. 

Kosten

Over budget gesproken: er is geen eenduidig antwoord te geven op de vraag wat een dialoog kost. Verschillende factoren spelen daarbij een rol. Hoe groot en breed wil je een dialoogproject uitrollen? Met hoeveel verschillende (groepen) mensen wil je in je gesprek? Heb je veel tijd nodig om vertrouwen te winnen? Waarvoor wil je het inzetten en wat is nodig om je onderzoeksvraag met een dialoog recht te doen? Sam Riedijk (Erasmus MC): ‘Dialoog kan klein of groot zijn, en beide vormen kunnen impactvol zijn.’ Hiljanne van der Meer (Universiteit Utrecht) vult aan: ‘Dialoog is geen rocket science. Begin klein, oefen met bestaande methodes.’

Eerst zelfreflectie

‘Gewoon doen,’ is het advies van Gera Nagelhout (Avans Hogeschool / Universiteit Maastricht), ‘maar wel nadat je jezelf eerst de vraag hebt gesteld: Waarom? Voor wie doe ik dit, waarom wil ik in dialoog met deze mensen, en waarom zouden zij meedoen?’ Verdiep je in je eigen motivatie én in die van beoogde deelnemers en ga in gesprek: welke vragen of behoeftes hebben zij, wat heb je te bieden aan hen? Is er een samenwerking mogelijk waar iedereen wat aan heeft? Zo ja, dan kan je gaan werken aan een gelijkwaardige dialoog.

Hieronder lees je een aantal dialoogmethodes die aan bod kwamen op het NEWS-symposium ‘Over dialoog gesproken’ dat op 9 december 2025 plaatsvond. Wil je meer lezen over hoe je een dialoog voert? Lees dan het artikel “Hoe voer je een open dialooggesprek?”

Het Vlak

Hiljanne van der Meer (Universiteit Utrecht) gebruikt de dialoogvorm Het Vlak voor dialogen met studenten. Niet primair om kennis over te dragen, maar om een andere manier van gesprek te ervaren. Hiljanne: ‘Het Vlak werkt met objecten. Het is geïnspireerd op familieopstellingen. De deelnemers kiezen een object dat volgens iets of iemand visualiseert in een complexe situatie. Bijvoorbeeld “het individu” in een casus over “wie is verantwoordelijk voor klimaatverandering”. Vervolgens vertellen ze waarom ze dat object hebben uitgekozen.’

De objecten zijn uiteenlopend en abstract, zodat er ruimte is voor interpretatie. Deelnemers geven “hun” object vervolgens een plek binnen Het Vlak (een vierkant op de vloer) en bespreken de positionering ten opzichte van andere objecten, die weer andere factoren verbeelden. Ook kunnen ze objecten verplaatsen ten opzichte van elkaar. Hiljanne: ‘Zo verbeeld je samen een complexe situatie en maak je verschillende perspectieven zichtbaar zonder discussie over gelijk of ongelijk. Er ontstaat een gelijkwaardig gesprek.’

Het Vlak is geschikt voor kleine groepen. De methodiek is breed inzetbaar, voor maatschappelijke, ethische en complexe onderwerpen. Het doel van deze aanpak is om ruimte te geven voor verschillende perspectieven, interpretaties en gevoelens.

Meer informatie over Het Vlak

Responsible Futuring

Sabine Wildevuur (Universiteit Twente) werkt met het DesignLab transdisciplinair aan maatschappelijke uitdagingen. Dit doet ze met de door het lab ontwikkelde methode Responsible Futuring. Dit is een aanpak om grote maatschappelijke vraagstukken te verkennen, door samen te werken aan een gewenste toekomst. Kernprincipes zijn gelijkwaardigheid, meerdere perspectieven, het stimuleren van moreel denken en ruimte bieden voor speelsheid.

Juri Hiensch

De fysieke ruimte speelt hierbij een belangrijke rol: deze moet open en toegankelijk zijn, letterlijk laagdrempelig, geen systeemplafonds. ‘Een goede omgeving bevordert vertrouwen en gelijkwaardigheid,’ zegt Sabine.

Meer informatie over Responsible Futuring

Theaterdialoog

Onderzoeker en theatermaker Frank Kupper (Vrije Universiteit Amsterdam / Mens in de Maak) gebruikt ‘interactief theater’ om in dialoog conflicterende perspectieven letterlijk een stem te geven. Acteurs vertolken soms tegengestelde standpunten en deelnemers aan de theaterdialoog kunnen via de acteurs de verschillende perspectieven bevragen. Dit kan helpen om meer waardering te krijgen voor een conflicterende mening, zonder dat er meteen een oplossing gevonden hoeft te worden. Theater biedt een veilige, speelse manier om conflicten bespreekbaar te maken.

Meer informatie over Theaterdialoog: www.frankkupper.nl

Visual Thinking Strategies (VTS)

Tessa Charldorp en Lisanne van Weelden (Universiteit Utrecht): ‘”Visual Thinking Strategies”is een gespreksmethode die voortkomt uit de kunst. Deelnemers wordt gevraagd om te vertellen wat ze zien bij een beeld. De gespreksleider vat elke beschrijving samen volgens een vast stramien: zonder waarden toe te voegen, en niet als feit, maar als mogelijkheid. Bijvoorbeeld: “je zegt dat je een boom ziet” in plaats van “er staat een boom”.’  Door de nadruk op verschillende mogelijke interpretaties van het beeld, verdwijnt hiërarchie. Zo creëer je gelijkwaardigheid’.

Onderzoekers van de Universiteit Utrecht gebruiken de methodiek om via beeld met burgers in gesprek te gaan over wetenschappelijk onderzoek. Ze beginnen bij de vraag wat de burger ziet in plaats van te beginnen vertellen over hun eigen onderzoek. De methode wordt ook toegepast bij patiënten met grote prikkelgevoeligheid, hun behandelaars en familieleden.

Meer informatie over VTS: https://www.vtsnederland.org

Wil je meer lezen over dialoog? Lees dan de overige geleerde lessen van het NEWS-symposium ‘Over dialoog gesproken’.