Wat levert dialoog op?

De wetenschappelijke praktijk gaat vaak over data, resultaten, verantwoording, effectiviteit. Hoe past dialoog daarin? Het antwoord op die vraag blijkt niet eenvoudig. Want wanneer is een dialoog geslaagd en waardevol? Als deelnemers zich gehoord en begrepen voelen? Als de onderzoeker nieuwe inzichten heeft opgedaan? Als de geanonimiseerde data een publicatie opleveren? Of als dialoog heeft bijgedragen aan maatschappelijke verandering? En als dialoog gaat over gelijkwaardigheid: wie bepaalt dan wat het gewenste effect is? Is het feit dat een dialoog gevoerd is, het meetbare resultaat?

Dit artikel is gebaseerd op geleerde lessen uit verschillende sessies van het NEWS-symposium ‘Over dialoog gesproken’ dat plaatsvond op 9 december 2025 in Utrecht. 

Reflectie als impactmeting

Anne Land (Universiteit Leiden) en Madelijn Strick (Universiteit Utrecht) pleiten voor reflectie als vorm van impactmeting bij een gelijkwaardige dialoog. Dus geen vragenlijst waarmee de onderzoeker zich buiten het proces plaatst, maar een open gesprek tussen alle deelnemers (inclusief de onderzoeker). Hoe heeft iedereen de dialoog ervaren? Welk resultaat heeft de dialoog voor jou? Daarbij is het belangrijk om van tevoren te bedenken welk effect een geslaagde dialoog zou kunnen hebben op jou als onderzoeker en op andere deelnemers. In het reflectiegesprek kun je “meten” of je dialoog geslaagd is. Daarbij kan “geslaagd” voor iedereen iets anders betekenen.

Juri Hiensch

Dialoog voor maatschappelijke impact

Onderzoeksresultaten leiden niet automatisch tot impact. Om te sturen op impact heb je dialoog op allerlei niveaus en in allerlei fasen nodig. Voor Sam Riedijk (Erasmus MC) begint dialoog al bij het ontwerp van je onderzoek. Zij werkt met een Theory of Change (ToC) vanuit impact research: welke invloed kan deze technologie of dit onderzoek hebben op de maatschappij en wie krijgt daar mogelijk mee te maken? Sam: ‘Je begint dus bij het einde: welke verandering wil je bereiken, wie zijn de spelers, en welke data wil je genereren die voor hen nuttig kan zijn? Breng stakeholders in kaart en ga met ze in gesprek: welke vragen, zorgen of kansen leven er bij hen? Hun invalshoeken hebben invloed op je onderzoeksvoorstel.’ Door op deze manier vanaf het begin je onderzoek te plotten op een Theory of Change zie je waar kennishiaten liggen en waar (meer) dialoog nodig is.

Ook Rosanne Edelenbosch (Rathenau Instituut) werkt vanuit impact om in beeld te krijgen welke maatschappelijke belangen spelen bij een onderwerp. Met een krachtenveldanalyse brengt ze deze in kaart. Wie zijn betrokken bij de ontwikkeling? Wie zouden er juist last van kunnen krijgen? Daar liggen kansen voor dialoog. Welke perspectieven en waarden spelen een rol, en welke keuzes en afwegingen liggen voor? En hoe zouden nieuwe inzichten en perspectieven uit dialoog dit krachtenveld in beweging kunnen brengen? Rosanne: ‘Niet iedereen hoeft aan tafel te zitten bij dialoog, maar wie je uitnodigt, bepaalt hoe het probleem wordt gedefinieerd.’

Resultaten voor subsidiegevers

Subsidiegevers zien ook de toegevoegde waarde van dialoog. ‘Voor ZonMw is dialoog een noodzaak’, zegt Jacqueline Maschino van ZonMw. ‘Onze missie is kennis maken die voor iedereen werkt. Er zijn grote gezondheidsverschillen, veel groepen worden onvoldoende bereikt en ervaringen verschillen sterk. Daarom moet je onderzoek mét mensen doen.’ Volgens Jacqueline is de publicatiecultuur nog te veel gericht op academische carrières en niet op de maatschappelijke landing van kennis. Zij ziet dat als een structureel probleem. ‘Het is belangrijk burgers erkenning te geven, en ook naar de samenleving te publiceren.’

Volgens Liesbeth van der Wal (Hartstichting) werkt dialoog twee kanten op: ‘Door burgers of patiënten actief te betrekken bij onderzoek, begrijp je beter wat er leeft, én je legt verantwoording af over wat er is gedaan. Burgers financieren immers het onderzoek van de Hartstichting, ze willen vaak weten: wat levert mij dit op, wat heb ik eraan?’ 

Juri Hiensch

Joep van Wijk van NWO ziet dialoog als een kans en benadrukt het ‘open karakter’ van onderzoek met dialoog: ‘Projecten worden vaak te rigide ingestoken. Als alles al vaststaat, waarom dan nog dialoog? Dialoog kan onderzoek verrijken, juist doordat er andere en nieuwe vragen ontstaan.’ Joep ziet dialoog ook als instrument om onderzoek te doen, en op die manier moet het ook gewogen worden. Het is geen ‘vinkje’ of bijzaak.

Wil je meer lezen over dialoog? Lees dan de overige geleerde lessen van het NEWS-symposium ‘Over dialoog gesproken’.