Waarom zou je dialoog voeren voor onderzoek?

Deze tekst is gebaseerd op geleerde lessen uit verschillende sessies van het NEWS-symposium ‘Over dialoog gesproken’ dat plaatsvond op 9 december 2025 in Utrecht

'Aansluiten bij problemen en behoeftes in de samenleving'

Als onderzoeker zijn er verschillende redenen waarom je dialoog wil voeren. Zo kan je bijvoorbeeld in gesprek gaan over je onderzoek om te informeren en kennis te delen, omdat je benieuwd bent naar wat mensen denken en voelen als het om jouw onderzoek gaat, of omdat je meer wilt leren over de ervaringen en inzichten van burgers rond het thema van jouw onderzoek. Dialoog kan een onderzoeksmiddel zijn, een vorm van wetenschapscommunicatie of een manier om onderzoeksvragen te vinden. Dialoog voeren kan leiden tot:

Beter onderzoek

Dialoog kan onderzoek verrijken, omdat er andere en nieuwe vragen en inzichten kunnen ontstaan. Mensen buiten onderzoeksinstellingen kijken vaak anders naar wetenschap en technologie, en kunnen andere (praktische) ervaringen en perspectieven inbrengen. Door samen te onderzoeken wat het probleem is, toets je je eigen aannames en kom je vaak op een andere probleemdefinitie dan je eerst dacht. ‘Je sluit zo beter aan bij problemen en behoeftes in de samenleving,’ zegt Rosanne Edelenbosch (Rathenau Instituut). 

Een aanname van onderzoekers was dat de meeste mensen die te maken hebben met een genetische aandoening enthousiast zijn over de mogelijkheid om deze met gentherapie te ‘verwijderen’. In dialoog bleek dat sommige patiënten hun aandoening ervaren als een onlosmakelijk onderdeel van hun identiteit, iets wat ze niet zomaar willen opgeven.

Democratisch recht om mee te praten

Kennis en technologie zijn niet neutraal. Ze zijn het product van keuzes en zelf geven ze mede vorm aan de werkelijkheid. Kennis en technologie kunnen bepaalde handelingsmogelijkheden openen of afsluiten. Ook de inzet van technologie, hoe en waarvoor, is een keuze. Deze keuzes hebben gevolgen en leveren soms ethische en politieke vragen op. Omdat de gevolgen voor iedereen gelden, hebben burgers (bijvoorbeeld patiënten) een stem in de ethische vraagstukken die kennis en technologie opwerpen. ‘Wetenschappelijke innovatie is te belangrijk om alleen aan wetenschappers over te laten,’ vindt Rosanne. ‘Maatschappelijke problemen los je niet op binnen de universiteit alleen.’

In het Nationaal Burgerberaad Klimaat kwamen 175 deelnemers, representatief voor de Nederlandse bevolking, zeven weekenden bij elkaar in een traject van negen maanden. Deelnemers bepaalden grotendeels zelf welke kennis nodig was om verder te komen. Bijvoorbeeld door zelf deskundigen uit te nodigen.

Verantwoording naar de samenleving

Het meeste onderzoek wordt uiteindelijk door de belastingbetaler gefinancierd. Burgers willen graag weten wat dat oplevert. Ook burgers met meer afstand tot de wetenschap hebben daar recht op, maar worden vaak niet (goed) betrokken. Wetenschappelijke resultaten worden vaak op manieren gepresenteerd die niet direct relevant zijn voor bepaalde groepen in de samenleving. Door in dialoog te gaan, kan je wetenschap in de sociale en culturele context van mensen plaatsen en ze zo op persoonlijk relevante manier de waarde van wetenschap laten zien.

Nieuwe vaardigheden

Om een goede dialoog te voeren, heb je een aantal vaardigheden nodig die niet alle onderzoekers al hebben of kennen. Denk aan goed observeren en luisteren, heldere en eenvoudige taal gebruiken en omgaan met conflicten. Het blijkt dat deze vaardigheden nog helemaal niet zo eenvoudig zijn. Het helpt als je je persoonlijke ervaring en waarden meeneemt in dialoog, en dat staat soms haaks op de ‘neutrale’ houding die je als onderzoeker is aangeleerd. En je komt buiten je bubbel, je ontmoet andere mensen met andere ervaringen, gevoelens en gedachten. In dit artikel lees je meer over hoe je contact legt met mensen buiten je eigen bubbel.

Wil je meer lezen over dialoog? Lees dan de overige geleerde lessen van het NEWS-symposium ‘Over dialoog gesproken’.

Juri Hiensch