Vrachtwagenladingen vol enthousiasme voor bètawetenschap     

De Science Truck van de Faculty of Science and Engineering van de Rijksuniversiteit Groningen rukte deze zomer na 20 succesvolle jaren voor het laatst uit om wetenschap op de stoep van scholen uit te serveren. Wetenschapsjournalist Joris Westerveld blikt voor NEWS terug met sterrenkundige en communicatieadviseur Theo Jurriens, die zijn halve werkende leven op de vrachtwagen doorbracht.

De laatste jaren kwam de financiering van het project steeds moeilijker rond, tot dat begin dit jaar het doek definitief viel. Maar Theo is niet voor één gat te vangen. Terwijl hij nog bezig was om de inrichting van de truck te ontmantelen, organiseerde hij al een serie lessen rondom de zonsverduistering op 12 augustus jl.. ‘Tijdens een van die snikhete zomerdagen ging ik naar de bibliotheek van Leek, die vol zat met 10-jarigen. Die hadden ook in het zwembad kunnen liggen, maar kwamen luisteren naar een verhaal over het heelal. Daar doe je het voor!’

Wat was de kracht van de truck?

‘Probeer maar eens een middelbare schoolklas uit een plaats als ter Apel naar de universiteit te krijgen. Het openbaar vervoer in het noorden van het land is matig, en voor scholen is het lastig om tijd vrij te maken voor zo’n uitje, vanwege een hoge werkdruk onder docenten en weinig flexibele roosters.  Je maakt het ze makkelijker door gewoon langs te gaan. Je hebt alleen een parkeerplaats nodig. Ik vind veel universiteiten nog altijd ivoren torens, een initiatief als de Science Truck is een uitstekende manier om dat te doorbreken.’

Hoe kwam het project tot stand?

‘In juli 2005 kwam de toenmalige vicedecaan van de faculteit bij me naar binnen. Vanwege teruglopende inschrijvingen wilde hij dat we vanaf september de noordelijke provincies zouden intrekken met lesprogramma’s voor middelbare scholieren. We vonden een bedrijf dat een truck met uitschuifbare wanden jaarlijks inzette tijdens de Tour de France; de rest van het jaar konden wij het voertuig gebruiken. September haalden we nét niet, maar in half oktober maakten we de eerste rit naar een school in Veendam. Daarna zouden er nog 2250 ritten volgen, en niet alleen in de noordelijke provincies. We zijn heel Nederland doorgereisd en bezochten zelfs buitenlandse scholen van Gotenburg tot Grenoble.’

Wisten scholen jullie te vinden?

‘In het begin stuurden we een keer een flyer en brief rond. Maar al na een paar bezoekjes begon de goede oude mond-tot-mondreclame haar werk te doen: binnen de kortste keren zaten we voor het rest van het schooljaar volgeboekt. We gingen vooral langs bij middelbare scholen, maar al snel kwamen daar basisscholen bij. Natuur en techniek is op basisscholen een ondergeschoven kindje, dus je kunt niet vroeg genoeg beginnen.’

Waarom is het belangrijk om kinderen vroeg kennis te laten maken met wetenschap?

‘Al is het maar om ze te laten zien dat een opleiding of carrière in de (natuur)wetenschap mogelijk is. Tijdens een les over astronomie kwam een jongetje naar me toe om over zijn telescoop te vertellen. Zijn juf vertelde achteraf dat ze hem al een jaar in haar klas had, maar er nu pas achter kwam dat hij zich daar zo voor interesseerde. En in het dorpje Frieschepalen, waar nog geen 1000 mensen wonen, zat een jongetje van 7 in de truck die alles bleek te weten over scheikunde: hij kon zelfs molecuulstructuren tekenen. Dit is geen waardeoordeel richting de agrarische sector, maar de kans is klein dat kinderen uit zo’n dorpje iets anders dan boer worden als ze nooit in aanraking komen met andere mogelijkheden’.

Maar de truck had nog meer impact dan alleen bij de schoolkinderen. ‘In bijna ieder dorp kwamen toevallige voorbijgangers een kijkje nemen, die mochten dan meedoen. En ook de mensen op de truck: de afgelopen 10 jaar reden we met een Duitse truck en chauffeur. Die man vond het leuk om mee te helpen als een soort TOA en heeft daar zelfs Nederlands voor geleerd. Meestal had ik een team van ongeveer acht studenten om de lessen voor te bereiden en als begeleiding tijdens schoolbezoeken. Meerdere van hen zijn uiteindelijk docent geworden.’

Met wat voor lesmateriaal gingen jullie op pad?

‘We haakten vaak aan op actuele thema’s: 2005 was het jaar van de natuurkunde, waar we vanuit de universiteit nog een flinke erfenis educatief materiaal van meekregen. Later haalden we inspiratie uit het Internationaal pooljaar, of het jaar van de sterrenkunde. De afgelopen jaren behandelden we duurzame energie. Collega’s zeiden tegen me: je moet het lesmateriaal eerst uitvoerig testen voordat je op pad gaat, maar daar had ik helemaal geen tijd voor! Ik wilde zoveel mogelijk onderweg zijn met de truck.’

Wat zijn de ingrediënten voor een goede les over wetenschap?

‘De les moet leuk zijn, ook voor kinderen die bèta minder interessant vinden. En er zat altijd een praktijkonderdeel bij. Een succesnummer van de laatste jaren was de les over zonne-energie. Met twee glasplaatjes, titaniumdioxide, grafietpotlood en hibiscusthee maakten leerlingen zelf een basale zonnecel. Om teleurstellingen te voorkomen is het wel belangrijk dat zo’n proef altijd lukt. De zelfgemaakte zonnecel was ideaal: zelfs als het bewolkt was konden we een meetbare stroom opwekken door er een felle bouwlamp bij te halen.’

Hoe houd je de kinderen bij de les?

‘Je laten leiden door enthousiasme en verwondering, en zorgen dat het verhaal geen toneelstukje wordt. Ik kreeg wel eens van mijn studenten te horen dat geen les precies hetzelfde verliep. Maar dat kan ook niet, je hebt telkens een compleet nieuwe groep voor je. Het is altijd even aftasten hoe je die benadert. Vooral de onderbouw van de middelbare school kan lastig zijn – vaak is het doodstil, ze durven of willen geen vragen stellen. We hadden een keer de Frans-Zweedse Nobelprijswinnares voor nanotechnologie Anne L'Huillier mee op de truck en die wist daar doorheen te prikken, door gewoon maar eens te vragen: snappen jullie het nog? Nee, kregen we te horen, of ze het nog eens wilde uitleggen. De setting in de truck stelde leerlingen dus op hun gemak.’

En wat heeft de toekomst in petto?

‘Zelf ga ik over niet al te lang met pensioen. En dat is misschien wel goed; 20 jaar kennis en ervaring kan ook ballast zijn. Ik wil me niet te veel mengen in de discussie over wat volgt. Ik wil de nieuwe generatie bij RUG Science LinX de ruimte geven om nieuwe ideeën uit te werken. Maar mijn deur staat natuurlijk altijd open voor tips en advies.’