Verre toekomst tastbaar met interactief theater

Begrijp en doorleef jij de gevolgen van klimaatverandering? Grote kans van niet. Het is namelijk lastig om je zulke grote en abstracte dingen goed voor te stellen. De Rechtbank van de Toekomst helpt mensen daarom een handje, in de vorm van een nagespeelde rechtszaak. De schuldvraag: zijn wij, in het nu, verantwoordelijk voor de gevolgen van klimaatverandering in de toekomst?

De Rechtbank van de Toekomst is een interactief theaterstuk waarin het publiek de hoofdrol speelt. Zij spelen de aangeklaagde (het nu), de aanklager (de toekomst), en de jury die een oordeel moet vellen. Acteurs spelen de rechter, procureur en advocaat.

Input van het publiek

Woedy Jageneau, theatermaker en één van de acteurs in deze rechtbank, noemt het project een vorm van ervaringstheater. ‘De mensen nemen zelf actief deel. Wij als acteurs begeleiden vooral het proces. De argumenten en het uiteindelijke oordeel liggen helemaal in de handen van het publiek.’ De makers van de voorstelling laten de inhoud en uitkomst van de rechtszaak bewust open.

‘Als je wil binnenkomen bij je publiek moet je hen vertrouwen. Je kunt iets tegen mensen vertellen, maar dan verandert er nog niets. Door het publiek onderdeel te maken van de voorstelling ervaren ze het onderwerp echt. En dan verandert er ook pas iets.’ - Woedy Jageneau

Onderzoek naar de rechtbank

Maar klopt dat ook? Marij Swinkels en Linde Bekkers doen daar onderzoek naar. Zij zijn als onderzoekers bij de Universiteit Utrecht verbonden aan de Rechtbank van de Toekomst. Met vragenlijsten en interviews kijken ze hoe de rechtbank de deelnemers beïnvloedt.

‘Uit onderzoek weten we bijvoorbeeld dat mensen weinig vertrouwen hebben in klimaatbeleid voor de lange termijn,’ vertelt Marij. ‘Dat komt door een laag vertrouwen in politieke instituties. Wij wilden dus weten of we daar met deze theatervorm invloed op hadden. Heeft het effect als mensen zich moeten inleven in een verre toekomst waar de effecten van het klimaatbeleid van nu te zien gaan zijn?’

Alhoewel de voorstelling het publiek echt aan het denken zet, zagen Linde en Marij in hun onderzoek dat het negatieve frame van de rechtbank ook invloed had. In die setting staat namelijk de schuldvraag centraal over een ramp die al heeft plaatsgevonden. Deelnemers waren naderhand positiever over de rechtspraak, maar ze werden juist pessimistischer over de overheid en het bedrijfsleven.

Verbetering

Voor het vervolg van dit project gaan ze daarom samen op zoek naar een nieuwe vorm voor de voorstelling. En zo’n nieuwe vorm geeft natuurlijk ook weer aanleiding voor nieuw onderzoek, vertelt Linde. ‘In de nieuwe vorm gaan ze specifiek onderzoeken wat het frame met het publiek doet. Kunnen zij zich een ander soort toekomst voorstellen als we een positief frame gebruiken? En wat doet dat met de steun voor klimaatbeleid?’

Onderzoek als dit is niet alleen interessant voor de wetenschap, benadrukt Marij, ‘maar het is ook interessant voor de kunstenaars met wie we samenwerken. De kennis die wij hiermee opdoen helpt hen om hun voorstelling te verbeteren. Uiteindelijk willen we gewoon allemaal hetzelfde: dat zo’n voorstelling bereikt wat we willen.’

Samenwerking wetenschap en theatermakers

De samenwerking tussen wetenschappers en kunstenaars gaat in dit project dus heel goed. Toch is de Rechtbank van de Toekomst wel één van de weinige projecten die zo’n samenwerking opzoekt. Daar verbaast Marij zich over.

‘We worden gezien als een vernieuwend project, maar ik vind het heel logisch om zo’n samenwerking op te zoeken. Het heeft meerwaarde om rationele wetenschap te koppelen aan ervaring zoals we in dit theaterstuk doen. Gezamenlijk ervaren wat bepaalde wetenschap nou echt betekent, dat helpt mensen je verhaal echt te begrijpen.’ - Marij Swinkels

Maar de winst van zo’n samenwerking zit ‘m volgens Marij niet alleen in een beter begrip bij het publiek. ‘Door hun theatrale vertaling begrijp ik mijn abstracte theorie ook weer beter. We leren echt heel veel van elkaar, alsof we stagiairs zijn in elkaars wereld.’

Linde is het daarmee eens: ‘Ik denk niet dat de wetenschappen en de kunsten losse werelden zijn die naast elkaar staan. Het is een grote uitwisseling. We zijn elkaar ook steeds minder gaan zien als de wetenschapper, de acteur, de ontwerper. Sterker nog: voor de nieuwe vorm ga ik ook helpen het script te schrijven.’

Open, niet belerend

De Rechtbank van de Toekomst zal in de nieuwe vorm dus geen rechtbank meer zijn, maar het publiek zal nog steeds het stuur in handen hebben. Dat is bewust zo, volgens Woedy. ‘Je kunt niet belerend zijn in zoiets. Als je gaat vertellen “hoe het zit” sla je de plank mis. Dat is natuurlijk in het algemeen al zo, maar als je mensen iets wil laten ervaren dan moet je dat echt open doen. We moeten dus ook wel echt het risico nemen dat de uitkomst anders is dan we verwachten.’