kennisbank
'Moeilijk bereikbare doelgroepen' bestaan niet
Startgids

'Moeilijk bereikbare doelgroepen' bestaan niet

Het is goed om je doelgroepen al vroeg te betrekken in je onderzoek. Het is zonde om een medicijn helemaal uit te ontwikkelen om er dan pas achter te komen dat patiënten niet zitten te wachten op een injectie en liever een pil willen, of dat er logistieke problemen ontstaan bij de veeleisende opslag. Gelukkig worden doelgroepen steeds vaker (vroeg) betrokken bij onderzoek, en daaruit blijkt meteen dat wetenschapscommunicatie steeds meer een onderdeel wordt van het wetenschappelijk proces. Belanghebbenden kunnen zo ideeën inbrengen over de richting van een onderzoek of de besteding van bepaalde middelen. 

Overigens neemt dat niet weg dat het vaak maar een klein deel van de doelgroep is dat meedoet in een onderzoek. Je zult dus nog steeds moeten communiceren naar de rest van die groep, maar daar kun je dan de inzichten in meenemen die je al hebt opgedaan. Dit is bijvoorbeeld waardevol als je een activiteit voor kinderen ontwikkelt; door het samen met een groepje kinderen te doen, weet je zekerder dat het voor hen werkt en helpt dat om vervolgens de grotere doelgroep aan te spreken. 

Om het concreet te maken, kun je ook samen met iemand uit je doelgroep persona’s ontwikkelen voor die doelgroep en vanuit hun leefwereld onderzoeken hoe zij tegen jouw boodschap aan kijken. Wat je dan eigenlijk doet, is een innerlijke dialoog voeren met je doelgroep via die persona’s. Je probeert erachter te komen hoe je hun belang het beste dient en dat meteen van tevoren goed te verwerken in je communicatie. Het is hierbij essentieel dat je je eigen aannames over je doelgroep onder ogen ziet en zo nodig aanpast. 

Het exacte verhaal van Ionica Smeets 

In ons onderzoek werken we bijvoorbeeld samen met mensen die in armoede leven of mensen die moeite hebben met lezen en schrijven. Omdat we een vaste samenwerking met hen hebben, kunnen we vanaf begin tot eind van een onderzoek met hen samenwerken. Samen besluiten we waar het onderzoek over moet gaan, welke afslagen we nemen tijdens het onderzoek en hoe we erover communiceren. Hierdoor krijgen we onderzoek en wetenschapscommunicatie die echt aansluit bij waar in de praktijk behoefte aan is.

Gera Nagelhout, bijzonder hoogleraar Gezondheidsverschillen aan Universiteit Maastricht en lector bij Avans Hogeschool

Zo bereik je je doelgroepen! 

‘Moeilijk bereikbare doelgroepen’ bestaan niet, als je maar weet hoe je ze moet bereiken. Dat je dat niet meteen weet, is geen schande! Als je het gevoel hebt dat jouw doelgroep ‘moeilijk bereikbaar’ is, dan is dat een teken dat je hulp moet gaan zoeken. Overweeg de volgende stappen: 

  • Werk samen met een vertegenwoordiger van je doelgroep of een partner die de beoogde doelgroep goed kent (een wijkcentrum, school, ngo, etc). Zo iemand kan je helpen beter inzicht te krijgen in wat voor hen relevante onderdelen van jouw kennis zijn. Soms kun je ook hun communicatiekanalen gebruiken. Maak daarbij gebruik van de bestaande scholennetwerken vanuit de universiteiten, zoals de Wetenschapsknooppunten en de vo-ho netwerken.
  • Spreek mensen persoonlijk aan op de plek waar ze toch al komen. Neem de tijd om mensen te leren kennen en rustig met hen te praten. Vertel iets over jezelf en wees geïnteresseerd in de ander. 
  • Maak gebruik van de sneeuwbalmethode: als je eenmaal iemand hebt, vraag dan of die nog iemand anders weet die mee zou willen doen. 
  • Neem financiële drempels voor deelname weg en beloon mensen voor hun tijd. Zorg dat de hoogte van de beloning passend is en het type beloning aansluit bij wat mensen zelf willen. 
  • Houd er rekening mee dat niet iedereen weet wat onderzoek precies inhoudt en hoe dat gaat. Sommige mensen ondertekenen liever geen toestemmingsformulier, omdat ze bezorgd zijn over de consequenties. Zorg bijvoorbeeld dat je ethische toestemming hebt om dit ook mondeling te kunnen doen zonder dat mensen een handtekening hoeven te zetten. 

Amsterdam Public Health Research Institute (2024). Inclusive recruitment in (qualitative) research. In: APH Quality Handbook. Amsterdam: Amsterdam UMC.

Illidge, J., Nagelhout, G., Abidi, L., & Tiemstra, K. (2025). Hoe bereik je mensen die moeite hebben met rondkomen? Tips van burgers die van weinig geld moeten rondkomen. Maastricht: Universiteit Maastricht.

Onderzoeksinstituut IVO (2022). Bereiken en behouden van onderzoeksdeelnemers in een kwetsbare positie. Den Haag: Onderzoeksinstituut IVO.

Theunissen, M. C., Koks-Leensen, M. C., van Geenen, J., Leusink, G. L., Naaldenberg, J., & Bevelander, K. E. (2025). Engaging underrepresented populations in public health monitoring: strategies for people with mild intellectual disability or low literacy skills. International Journal for Equity in Health, 24, 204

Zo bereik je je doelgroep níet zo goed 

Zo kun je (bijvoorbeeld) de mist in gaan bij het kiezen en bereiken van je doelgroep: 

  • Alleen maar flyeren zonder echt met mensen in gesprek te gaan. 
  • Weinig tijd steken in de werving, slechts één locatie bezoeken en/of niet op meerdere tijden/dagen werven. 
  • Niet uit je bubbel komen. Als je andere groepen wil bereiken dan waar je zelf uit komt, dan moet je het gesprek durven aangaan met mensen die een andere leefwereld hebben dan jij. 
  • Het alleen over je onderzoek hebben. Vertel ook iets over jezelf en toon interesse in de ander. 
  • Zomaar bij een organisatie of op een locatie gaan werven zonder dat je daar toestemming voor hebt. Vraag vooraf altijd even of het mag. 

Doelgroepen en sociale media 

Er is iets vreemds aan doelgroepen en sociale media. Enerzijds ligt je doelgroep min of meer vast: als je nú iets op Instagram of LinkedIn plaatst, weet je tot op zekere hoogte voor welke volgers je dat doet (tenzij je mikt op het delen van jouw content door jouw volgers, zodat ook hun volgers het zien, maar dat is uitdagend). Als je haast hebt, is het dus zaak om een account te zoeken waar de juiste doelgroep zit en niet zelf iets te posten ‘voor beleidsmakers’ terwijl je geen enkele beleidsmaker onder je volgers hebt. Anderzijds kun je sociale media prachtig gebruiken om je doelgroep te vormen of cureren. Over langere periodes kun je precies de doelgroep aantrekken die je nodig hebt, door met je content die groep aan te spreken, hen ook zelf te gaan volgen en interactie aan te gaan. Maar dit is wel een project voor de lange adem, dus ga hier bewust mee om. 

Onderdeel van de Startgids wetenschapscommunicatie

Geschreven door Stephan van Duin

Stephan werkt al zo'n 15 jaar met wetenschappers aan hun communicatie, en wilde met deze gids een gat vullen voor die doelgroep. Naast zijn workshops en trainingen voor The Online Scientist werkte hij o.a. bij UMC Utrecht en Radboudumc, en was hij co-voorzitter van SciCom NL. Zijn doel is om strategische wetenschapscommunicatie te ontwikkelen die praktijk- en theoriekennis verenigt.
stephan@theonlinescientist.com

Heb jij een leuke casus uit de praktijk, een opiniestuk, of wil je een vraag over wetenschapscommunicatie beantwoorden? Stuur het in voor de NEWS Kennisbank!

Wat doet NEWS?

NEWS ondersteunt je met jouw wetenschapscommunicatie

Het Nationaal Expertisecentrum Wetenschap en Samenleving (NEWS) verbindt wetenschap en samenleving door een nieuwe, open en betrokken wetenschap. We adviseren, delen kennis, en bouwen duurzame verbindingen tussen onderzoekers, communicatiemedewerkers, beleidsmakers en journalisten binnen de wetenschapscommunicatie.