Is het terecht dat het deficit model een van de meest bekritiseerde modellen in wetenschapscommunicatie is?

Bij het deficit model is het idee dat een gebrek aan kennis bij het publiek kan worden 'opgevuld' door informatie vanuit de wetenschap als eenrichtingsverkeer te zenden. Het wordt vaak bekritiseerd, maar wat weten we daar eigenlijk écht over?

Om deze vraag te beantwoorden, doken Aart van Stekelenburg en collega’s van de Radboud Universiteit, Wageningen University & Research en Erasmus Universiteit Rotterdam in de literatuur en analyseerden 178 studies. Aart deelde bij NEWS zijn bevindingen:

• Er is geen eenduidige definitie of theoretische basis van het deficit model; interpretaties lopen sterk uiteen.
• De kritiek is tweeledig: ideologisch, dat het model niet de waardevolle kennis erkent die al in de samenleving leeft, én empirisch. Maar opvallend: er wordt weinig empirisch bewijs geleverd dat het model daadwerkelijk níet werkt, en ook niet dat het wél werkt.

Binnen het team van NEWS roept het deficit model veel weerstand op, omdat het ook voor ons impliceert dat alleen de wetenschap waardevolle kennis heeft. Daarnaast vinden we dat het geen recht dat aan het complexe proces van communicatie. Het is niet zo simpel als zenden —> ontvangen. Wie de ontvanger is en hóé je zendt, bepalen grotendeels hoe de doelgroep informatie verwerkt, leert en betekenis geeft.

Vanuit NEWS staan we achter de ideologische kritiek, daarom maken wij ons ook hard voor meer wetenschapscommunicatie in de vorm van dialoog en co-creatie. Maar betekent dat we het deficit model volledig moeten afschrijven?

In de praktijk zien we dat 'informeren' nog steeds een belangrijk doel is van wetenschapscommunicatie en 'zenden' een veelgebruikte vorm om dat te doen. Precies daarom wil Aart empirisch onderzoeken of deze vorm van communicatie werkt — en zo ja, wanneer en hoe. Want wie de ontvanger is, wat voor kennis en ervaring hij of zij heeft, en hóé je zendt, bepalen grotendeels hoe de doelgroep informatie verwerkt, leert en betekenis geeft.

Maar de basis blijft: werk vanuit jouw doel, doelgroep en context. Als je dat doet, kan 'zenden' nog steeds een krachtige vorm van wetenschapscommunicatie zijn. Voor ons is de vraag dus niet óf zenden werkt, maar wanneer, voor wie en waarom. 

Aart’s verdere onderzoek naar wat wel of niet werkt in deze vorm van zenden blijven we met veel nieuwsgierigheid volgen. Voor zijn onderzoek wil hij ook graag meer samenwerken en leren van de ervaringen uit de praktijk. Wil je jouw ervaring delen? Mail Aart dan op aart.vanstekelenburg@ru.nl.