‘Maak iets waar je iets bij voelt’

De lessen van podcast Wilde Eeuwen en Rooske Franse over hoe je de podcastluisteraar een waardevolle luisterervaring geeft

Op 22 januari ging NEWS samen met Lieven Heeremans, artistiek leider van het Podcastnetwerk, en 17 podcastmakers aan de slag met de ins- en outs van de wetenschapspodcast in alweer de derde podcastclinic (lees hier de verslagen van de eerste en tweede clinic terug). Afsluitend deelden Mirjam van Zuidam en Hendrik Spiering van de NRC-podcast Wilde Eeuwen de lessen van het maken van hun podcast: ‘Maak iets waar je iets bij voelt, want dan lukt het je het verhaal over te brengen’.

Luisterervaring

De clinic is zo opgezet dat deelnemers hun podcast helemaal opnieuw uitdenken, met als doel om tot een effectievere podcast te komen die beter aansluit bij doel en doelgroep. Nieuw onderdeel van het programma deze clinic was de ‘taxonomie voor de luisterervaring. Dat hebben we afgeleid van de ‘bezoekerservaring’ die NEMO Science Museum ontwikkelde en gebruikt bij het maken van tentoonstellingen. Hiermee kan je als wetenschapspodcastmaker op een gestructureerde manier nadenken over hoe je de luisterervaring van je luisteraar kan verdiepen met verschillende ervaringen rond wetenschap.

De meest gebruikte luistervaring is kennis van wetenschap overdragen, maar er zijn veel meer smaken mogelijk. Onze combibaner Rooske Franse deelde: ‘Wetenschap is meer dan de uitkomsten van onderzoek: het is een manier van kijken, twijfelen, toetsten en samenwerken. De NEMO-taxonomie is een instrument die podcast kan helpen die brede benadering van wetenschap te vertalen naar audio. Zo kun je als maker ook laten horen: zo komen we tot kennis, zo ga ik te werk, of dit is wat ik als onderzoeker zo fascinerend vind’.

Schoonheid van de wetenschap

Zo kan je je luisteraar aanzetten om te ‘onderzoeken als de wetenschap’ door ze laten observeren, redeneren en manipuleren. De luisteraar zou een onderzoeksprobleem in de aflevering voorgelegd kunnen krijgen, dat tijdens de aflevering wordt opgelost. Dit hoor je bijvoorbeeld in de kinderpodcast ‘Stokstaartjes’ van Wendy Bos terug, waarin zij met een van de deelnemende kinderen zelf gaat redeneren hoe lopen op de maan eruit zou zien. Luister hier naar de aflevering.

Voor ‘inspiratie’ kan je de luisteraar de schoonheid van wetenschap laten ervaren. Denk aan het laten horen van kosmische ruis of de voetstappen en leefomgeving van een dinosaurus. Dat laatste kan je horen in de Dinocast van Maarten van Rossem en Gijs Rademaker, waardoor de luisteraar in het verhaal kan opgaan. Luister hier de aflevering terug.

En voor ‘identificatie’ kan je de luisteraar meer over een wetenschapper laten ervaren. Denk bijvoorbeeld aan wat zijn of haar dagelijkse werk inhoudt of de reden waarom hij of zij ooit wetenschapper is geworden. Dat kan je goed terughoren in deze aflevering van de podcast ‘Alles voor de wetenschap’ van Edda Heinsman/NTR.

Opera’s van Wagner

Als kers op de taart kwamen Mirjam van Zuidam en Hendrik Spiering hun ervaringen delen rond het maken van de NRC-podcast ‘Wilde Eeuwen’. ‘Maak iets waar je iets bij voelt, want dan lukt het je het verhaal over te brengen,’ was een van hun lessen.

In iedere aflevering hoor je een verhaal van een mens in de geschiedenis bekend, onbekend of zelfs verzonnen in deze podcast-serie die ze zelf ‘beredeneerde fictie’ noemen. De podcast is gebaseerd op historische bronnen, maar deels ook de fantasie van Hendrik en Mirjam, om zo de onbekende plekken in het verhaal dat ze willen vertellen, beredeneerd te vullen.

De podcast past daarbij storytellingtechnieken toe, om het verhaal spannender te maken. ‘Met één voet kwamen we in de wereld van de theatermakers. Het is een dunne lijn tussen te overdreven fictionaliseren, maar het wel persoonlijk maken. Wilde Eeuwen is verhalend, maar bevat ook wetenschap en dat is het summum. Het is net als de opera’s van Wagner een Gesamtkunstwerk: alles zit erin!’, aldus Hendrik.

Beredeneerde fictie

Voor de scripts van de afleveringen gingen Mirjam en Hendrik zeer precies te werk: ‘wat zou zo kunnen zijn geweest, en wat ook echt niet? ‘We maken expliciet onderscheid tussen het fictiegedeelte enerzijds en aan de andere kant de wetenschappelijke feiten en analyse, inclusief de verantwoording van die beredeneerde fictie, voor zover dat kan. We dachten na over: hoelang duurt het daadwerkelijk om van de ene plek naar de andere plek die genoemd wordt in de bronnen te lopen? Daarvoor keken we dan naar kaarten en maakten een inschatting’, deelt Mirjam.

Maar: als Hendrik ook maar enigszins te veel zijn fantasie de loop liet gaan, werd het script aangepast. Wel licht hij in de afleveringen toe waar de verhalen op gebaseerd zijn, en zijn de bronnen in de shownotes (de beschrijving van de aflevering) te vinden.

Durven spreken

‘Waar we achter gekomen zijn, is dat een beetje met een blad voor je mond spreken niet werkt’ deelt Mirjam. ‘Als je als verteller te weinig weet over de context, dan kan je daar geen overtuigend verhaal over vertellen, wat je juist wel wil’. Hendrik vult aan: ‘op een gegeven moment zeg je dan: ik hoef niet alles exact te weten, ik moet ook wel dingen durven te zeggen. Maar die oprechte interesse, die hoor je terug, en dat is voor alle podcasts cruciaal. Je moet er iets bij voelen, want dan lukt het je verhaal over te brengen’.

Daarbij is het inbeelden van wat je vertelt heel belangrijk. ‘Als ik zat, was ik een personage in een grot, en als ik mezelf was, ging ik staan en bewegen,’ zegt Hendrik. ‘Dan hoorde je de verschillende personages duidelijk terug’.