Deze tekst is gebaseerd op geleerde lessen uit verschillende sessies van het NEWS-symposium ‘Over dialoog gesproken’ dat plaatsvond op 9 december 2025 in Utrecht.
Dialoog is een gespreksvorm waaraan iedereen een gelijkwaardige positie heeft, en waarin het delen van inzichten en perspectieven centraal staat, zonder elkaar te willen overtuigen. Voor een open dialoog is het belangrijk dat je begint met luisteren, volgens Frank Kupper (Vrije Universiteit Amsterdam / Mens in de Maak). Hij verwijst naar onderzoek van Noelle Aarts (Radboud Universiteit Nijmegen): ‘Luister aandachtig, actief en zonder oordeel. Richt je op het erkennen en begrijpen van de ander. Luister naar wat er tussen de regels doorklinkt.’
Ook volgens Marc van Mil en Cathelijne Reincke (Universiteit Utrecht) is “actief luisteren” een belangrijk aandachtspunt voor onderzoekers: ‘Wetenschappers kunnen pas leren van de kennis en perspectieven van maatschappelijke gesprekspartners als zij zich daadwerkelijk openstellen voor niet-wetenschappelijke vormen van kennis en deze op waarde schatten. Actief luisteren kan hierbij het verschil maken.’ Volgens Cathelijne en Marc doe je dit bijvoorbeeld door actief ruimte te bieden aan de ander, open vragen te stellen en na te gaan of je de ander begrijpt. Je non-verbale communicatie speelt in een gesprek ook een belangrijke rol: waar en hoe zit je tegenover de ander? Maak je oogcontact, reageer je op wat je hoort, moedig je aan?
De rol van de gespreksleider heeft veel invloed op de kwaliteit van het gesprek. Geïnspireerd op de ALOS-global (een checklijst voor actief luisteren in arts-patiënt gesprekken) ontwikkelden Cathelijne en Marc een observatieschaal actief luisteren voor wetenschappers. Door deze observatieschaal in te zetten als observatie- en feedbackinstrument kunnen onderzoekers hun luistervaardigheden trainen en hun rol als dialoogfacilitator verder ontwikkelen.
Goed luisteren is ook de kern van Visual Thinking Strategies (VTS), een methode waarin je aan de hand van een afbeelding met elkaar een waardevrij gesprek voert. De methode komt oorspronkelijk uit de kunstwereld, maar Tessa van Charldorp en Lisanne van Weelden (Universiteit Utrecht) gebruiken VTS voor gesprekken tussen wetenschappers en burgers over de meest uiteenlopende onderwerpen. Een belangrijke techniek bij VTS is “voorwaardelijk taalgebruik”: je herhaalt wat een ander zegt over een afbeelding. Niet als feit, maar als mogelijkheid. Niet: “dat is een boom” maar “je zegt dat je een boom ziet”. Zo houd je ruimte open voor andere perspectieven en voor het gesprek.
Conflict hoort bij dialoog. In de zoektocht naar verschillende perspectieven kom je bijna automatisch botsende waarden tegen. Daarbij is het belangrijk om te onthouden dat je van mening kan verschillen, maar elkaar wel kan begrijpen op onderliggende waarden. Lees in het artikel “Hoe ga je om met conflict in dialoog” hier meer over.
Take-aways:
Wil je meer lezen over dialoog? Lees dan de overige geleerde lessen van het NEWS-symposium ‘Over dialoog gesproken’.
PraatProducties (Eef Grob en Marcia van Woensel)
PraatProducties is een samenwerking van Eef Grob en Marcia van Woensel, twee creatieve freelancers die werken op het snijvlak van wetenschap, journalistiek en samenleving.
Heb jij een leuke casus uit de praktijk, een opiniestuk, of wil je een vraag over wetenschapscommunicatie beantwoorden? Stuur het in voor de NEWS Kennisbank!
Het Nationaal Expertisecentrum Wetenschap en Samenleving (NEWS) verbindt wetenschap en samenleving door een nieuwe, open en betrokken wetenschap. We adviseren, delen kennis, en bouwen duurzame verbindingen tussen onderzoekers, communicatiemedewerkers, beleidsmakers en journalisten binnen de wetenschapscommunicatie.
"*" geeft vereiste velden aan
