Hoe sluit je aan bij wat je doelgroep echt nodig heeft?

Dit artikel hoort bij de Zelfscan wetenschapscommunicatie, waarmee je kunt toetsen hoe doordacht en effectief jouw project is. De zelfscan geeft je direct inzicht in doelen, doelgroep, strategie en maatschappelijke waarde. Zo zie je waar je project al sterk staat en waar nog winst te behalen valt. Aansluiten bij een echte behoefte vergroot de kans dat je project zijn doelen bereikt. Doe de zelfscan.

De kans op succes en zinvolle impact neemt toe door aan te sluiten bij bestaande behoeften bij je doelgroep. Bovendien leidt het tot een project waar meerdere partijen van profiteren. Laat je doelgroep (of doelgroepexperts) zelf formuleren welke behoeftes zij hebben.

Voorbeelden van aansluiten bij behoeften

• Lever je materialen voor onderwijs? Spreek docenten, leg ideeën voor, vraag om input en luister. Zij zijn de poortwachters van wat er in de klas gebeurt.
• Organiseer je een lezing? Bedenk waarom je doelgroep behoefte heeft aan dit specifieke verhaal en waarom ze zin hebben in een lezing.
• Een klein marktonderzoekje kan al interessante inzichten opleveren. Vraag op een familiefeest aan twintig mensen: "Zou je naar een wetenschapscafé met thema X komen?"
• Aansluiten bij bestaande, succesvolle projecten is ook een optie. Dat er ergens behoefte is, is dan al bewezen.

Soms bestaat de behoefte nog niet

Er is een belangrijke uitzondering. Wanneer je iets volledig nieuws of disruptiefs wilt presenteren, staat dat niet op het lijstje met wensen van de doelgroep. Maar wat de doelgroep wil is iets anders dan wat zij nodig heeft. Er zijn projecten denkbaar die pas tijdens het project de doelgroep doen beseffen dat dit is waarop ze gewacht hebben.

Als je van zo'n verborgen vraag uitgaat, moet je extra overtuigend onderbouwen waarom die vraag bestaat, wie die vraag heeft en hoe je die doelgroep gaat betrekken. Koppel een nieuw onderwerp aan vertrouwde, herkenbare behoeftes. Wie lezingen aan medewerkers van kinderdagverblijven wil geven over de gezondheidsaspecten van ftalaten, zou die doelgroep kunnen bereiken met een sterk verhaal over gezondheidsrisico's van kinderspeelgoed.

Communiceer passend bij je doelgroep

Hoe graag je doelgroep ook naar je wil luisteren, er zijn grenzen aan wat ze aan kunnen. Bedenk dus goed hoeveel voorkennis ze hebben en pas je communicatie daarop aan. Gebruik voor lekenpubliek het taalniveau B1 – en check als je twijfelt via www.ishetb1.nl. Besef ook dat mensen met een praktische opleiding A2 beter waarderen dan B1, maar dat het tegelijkertijd voor theoretisch opgeleiden niet per se nodig is. Kortom: kies bewust voor het taalniveau dat bij je doelgroep past. 

Wees je daarom ook extra bewust van jargon. Jargon is handig, want onder intimi bespaart het een hoop tekst en uitleg. Maar een doelgroep buiten je eigen bubbel kent dat jargon hoogstwaarschijnlijk niet en dat maakt jargon juist meer een barrière. Dan is die extra tekst en uitleg dus nodig. Bedenk daarbij dat wetenschappers onderling ook hele andere ideeën bij jargon kunnen hebben. En jargon weerhoudt ook wetenschappers om een publicatie te lezen.

Zo beoordeel je dit onderdeel

Deze tekst is gebaseerd op het rapport 'Verkade, A. (2017 en 2020). Beoordelingsinstrument wetenschapscommunicatie - Publieke betrokkenheid bij wetenschap. Den Haag: Rathenau Instituut' en op de teksten uit 'De ultieme praktische (start)gids voor onderzoeks- en wetenschapscommunicatie'.