
Zomer 2025. Nadia Mentzel en haar promotor dr. Mijke Slot staan op de Rotterdamse markt op een hete dinsdagmiddag. De poster die naast hen staat, luidt: ‘Heb jij het nieuws gelezen vandaag?’ en de meegenomen stroopwafels voorzien de straatinterviews voor hun onderzoek van gezelligheid. Voor hen dé manier hoe wetenschap de verbinding aan kan gaan met de praktijk. ‘Ik denk dat wetenschappers veel kunnen leren van deze aanpak,’ merkt Nadia op.
Nadia en Mijke zijn beiden verbonden aan de afdeling Media and Communication van de Erasmus School of History, Culture and Communication. Vanuit de Erasmus Universiteit in Rotterdam doen zij met een journalistieke invalshoek onderzoek naar sociale media en het publiek. Hierbij richt Nadia zich momenteel op de vraag: hoe geïnformeerd zijn jongeren die alleen sociale media voor hun nieuwsconsumptie gebruiken?
Haar promotietraject begon met het doorspitten van wetenschappelijke literatuur. Al snel kwam ze tot de conclusie dat het in de literatuur vaak niet ging om de ervaring van de nieuwsgebruiker zelf. Deze realisatie bracht Nadia en Mijke op het idee om de nieuwsconsumenten te interviewen, en ze te vragen hoe geïnformeerd ze zichzelf zouden omschrijven.
‘In de wetenschap zie je alleen vaak dat deelnemers via sociale media worden benaderd,’ vertelt Nadia. ‘Daardoor krijg je dan al best snel dezelfde type personen. Tuurlijk bereik je die wel sneller, maar wij waren op zoek naar een meer representatief beeld van de samenleving.’ Mijke: ‘Waar vind je nou de doorsnee Rotterdammer? Op Blaak! Op de markt op dinsdag- en zaterdag. Daar loopt een hele mengelmoes van allerlei verschillende achtergronden rond. Dus daar zijn we heen gegaan.’
Een simpele opzet was van groot belang. Je kunt mensen niet een uur lang spreken; vaak maar vijf minuten. Toch viel er in die korte tijd veel te bespreken over hoe mensen nieuws consumeren en of ze zich geïnformeerd voelen. ‘Je moet vier of vijf goede open vragen hebben,’ zegt Mijke. Zo gaven ze deelnemers meer vrijheid in hun antwoorden dan met een lijst met gesloten vragen. Men besprak hun mening over het actuele nieuws, sociale media als nieuwsbron en het effect van het nieuws op hun mentale gezondheid. In twee dagen tijd verzamelden ze op deze manier een rijke dataset van meer dan tachtig deelnemers, zowel jongeren als ouderen. Tot Nadia’s verrassing was er tussen deze doelgroepen geen groot verschil te zien in hoe ze zich informeren.
Praktisch viel het niet altijd mee. ‘Je kan niet zomaar mensen aanspreken zoals journalisten dat kunnen. Wij moesten natuurlijk ethische toestemming van de faculteit krijgen en een toestemmingsverklaring hebben,’ zegt Mijke. Helaas vielen de wetenschappelijke procedures niet zomaar te rijmen met de praktijk. De toestemmingsverklaring was erg lang, terwijl de deelnemers maar kort tijd hadden. Daarom moest het formulier zo toegankelijk mogelijk zijn, zo nodig met icoontjes en visualisaties.
Het marktonderzoek zorgde voor duidelijke inzichten. De oogkleppen die Nadia en Mijke anders bij conventionele wetenschappelijke methodes nog op zouden hebben, gingen af. ‘In de literatuur ligt de nadruk voornamelijk op een kwantitatief perspectief; in dit geval het meetbaar maken van geïnformeerdheid. Maar in hoeverre is zoiets meetbaar?’ zegt Nadia. ‘Mensen hoeven niet een bepaald niveau van geïnformeerdheid te behalen. Wat belangrijker is, is het proces van jezelf informeren en nieuwsgierig zijn. Halverwege hebben we daar de vragen enigszins op aangepast.’
'Voor ons was het leerzaam om te beseffen dat wij heel hard nadenken over een concept zoals geïnformeerdheid, maar dat het voor de meeste mensen niet echt iets betekent’ - Mijke Slot
Volgens Nadia en Mijke is het marktonderzoek maar één voorbeeld van hoe de wetenschap zich kan verbinden met de praktijk. Zelfs in hun eigen onderzoek valt nog winst te halen. Zo wil Nadia haar promotieonderzoek meerdere perspectieven geven, door bijvoorbeeld datadonaties (waarbij deelnemers hun eigen sociale media tijdlijn met de onderzoeker delen) te bestuderen en vergaderingen van journalisten bij te wonen.
Daarnaast is het volgens hen belangrijk om niet te wachten tot een wetenschappelijke publicatie om inzichten over een onderzoek te delen. Zo kunnen onderzoekers al eerder laagdrempelig kennis delen met de buitenwereld. Nadia: ‘Het nadeel van je resultaten communiceren via wetenschappelijke artikelen is dat er zo een jaar overheen kan gaan voordat het gepubliceerd wordt. Maar de kennis die je hebt kun je nu al delen. Met bijvoorbeeld een nieuwsbrief of podcast kun je veel sneller je resultaten delen en ook met de doelgroep die je wil bereiken. In ons geval zijn dat nieuwsorganisaties en journalisten.’
Wetenschappelijk onderzoek zou niet geïsoleerd moeten zijn binnen de academische wereld. Mijke: ‘Wij proberen echt de verbinding te leggen tussen wat we doen in de wetenschap en wat er gebeurt in de praktijk. We doen het door naar de markt te gaan en stakeholders te betrekken bij ons onderzoek.’ ‘Wanneer je een onderzoek begint, kun je al vertrekken vanuit de praktijk,’ vult Nadia aan. ‘Een vraag vanuit de praktijk kan je onderzoek voeden en nieuwe richtingen geven. Wat speelt er nou echt in de praktijk en welk onderzoek sluit daarop aan, in plaats van wat er nog mist in de wetenschappelijke literatuur?'
Adviezen van Nadia en Mijke:
Felix Lans
Felix Lans is freelance wetenschapsjournalist en afgestudeerd in Science Education and Communication aan de Universiteit Utrecht. Met een achtergrond in natuurkunde schrijft hij over onderzoek, technologie en de rol van wetenschap in de samenleving.
Heb jij een leuke casus uit de praktijk, een opiniestuk, of wil je een vraag over wetenschapscommunicatie beantwoorden? Stuur het in voor de NEWS Kennisbank!

Het Nationaal Expertisecentrum Wetenschap en Samenleving (NEWS) verbindt wetenschap en samenleving door een nieuwe, open en betrokken wetenschap. We adviseren, delen kennis, en bouwen duurzame verbindingen tussen onderzoekers, communicatiemedewerkers, beleidsmakers en journalisten binnen de wetenschapscommunicatie.
"*" geeft vereiste velden aan