Dit artikel hoort bij de Zelfscan wetenschapscommunicatie, waarmee je kunt toetsen hoe doordacht en effectief jouw project is. De zelfscan geeft je direct inzicht in doelen, doelgroep, strategie en maatschappelijke waarde. Zo zie je waar je project al sterk staat en waar nog winst te behalen valt. Aandacht voor het proces, de mensen en de duiding van wetenschap is een van de normatieve criteria die kijken of je project bijdraagt aan bredere maatschappelijke doelen. Doe de zelfscan.
Wetenschapscommunicatie richt zich vaak op het resultaat van onderzoek, op spectaculaire ontdekkingen. Maar om mensen te helpen de wereld te begrijpen en draagvlak te stimuleren, is het goed om ook aandacht te besteden aan het proces van wetenschap. Wat is wetenschap eigenlijk? Waardoor leidt het tot ontdekkingen? Waarom zijn wetenschappers nooit eens 100% zeker van hun zaak?
Veel woorden hebben binnen de wetenschap een heel specifieke betekenis, terwijl ze in het dagelijks leven anders gebruikt worden. Denk aan het woord 'theorie'. Dat kan spraakverwarring scheppen als het verschil impliciet blijft. Een vuistregel is dat een publiek buiten de wetenschap een tekst minder snel begrijpt als meer dan 2 procent van de woorden jargon is. Bovendien voelen veel mensen zich onzeker in een gesprek met een onderzoeker, en zullen niet snel aangeven dat ze iets niet snappen. Je moet dat dus proberen voor te zijn. In een dialoog kan dat overigens ook met stapjes, of je kunt expliciet vragen hoeveel ze al weten over jouw onderwerp; dat breekt het ijs.
Aandacht besteden aan wetenschappers als personen kan bijdragen aan identificatie, vertrouwen en het open staan voor andere meningen of nieuwe informatie. Laat je doelgroep de mensen achter het onderzoek kennen. Niet alleen als ontdekkers van nieuwe kennis, maar als mensen met twijfels, mislukkingen en een eigen perspectief.
Wat betekenen de resultaten waarover je het hebt? Wat voor invloed kan dit hebben op de wereld en het leven van je doelgroep? Expliciete duiding is volgens wetenschapscommunicatoren essentieel voor goede publieke betrokkenheid.
| Goed | Voldoende | Onvoldoende | |
|---|---|---|---|
| Proces, persoon en duiding | Er is niet alleen aandacht voor de uitkomsten van wetenschappelijk onderzoek, maar ook voor het onderzoek zelf, het proces en de context. Onzekerheid, experimenten en andere aspecten van de wetenschap komen aan bod. De doelgroep leert de mensen achter het onderzoek kennen. | Er is aandacht voor wetenschappers, maar alleen als ontdekkers van nieuwe kennis, die uitleggen wat het resultaat betekent. Zij geven wel inzicht in hun rol, maar het proces van wetenschap komt niet aan bod. Feiten worden gepresenteerd zonder context of duiding. | Er ligt alleen focus op de producten van wetenschap en een nadruk op kennis, ontdekkingen en innovatie. Het proces dat aan ontdekkingen vooraf gaat, blijft impliciet, evenals de mensen die het werk doen en de mogelijke betekenis van ontdekkingen voor de doelgroep. |
Deze tekst is gebaseerd op het rapport 'Verkade, A. (2017 en 2020). Beoordelingsinstrument wetenschapscommunicatie - Publieke betrokkenheid bij wetenschap. Den Haag: Rathenau Instituut' en op de teksten uit 'De ultieme praktische (start)gids voor onderzoeks- en wetenschapscommunicatie'.
de NEWS redactie
Heb jij een leuke casus uit de praktijk, een opiniestuk, of wil je een vraag over wetenschapscommunicatie beantwoorden? Stuur het in voor de NEWS Kennisbank!
Het Nationaal Expertisecentrum Wetenschap en Samenleving (NEWS) verbindt wetenschap en samenleving door een nieuwe, open en betrokken wetenschap. We adviseren, delen kennis, en bouwen duurzame verbindingen tussen onderzoekers, communicatiemedewerkers, beleidsmakers en journalisten binnen de wetenschapscommunicatie.
"*" geeft vereiste velden aan
