Hoe kies je middelen die passen bij je doel en doelgroep?

Dit artikel hoort bij de Zelfscan wetenschapscommunicatie, waarmee je kunt toetsen hoe doordacht en effectief jouw project is. De zelfscan geeft je direct inzicht in doelen, doelgroep, strategie en maatschappelijke waarde. Zo zie je waar je project al sterk staat en waar nog winst te behalen valt. Een goede strategie is bepalend voor de vraag of je project zijn doelen bereikt. Doe de zelfscan.

Voor een geslaagd project moeten allereerst de doelen realistisch zijn. Hoe ambitieuzer de doelen, des te meer onderbouwing nodig is om aannemelijk te maken dat ze gehaald kunnen worden. Alle communicatie gaat uiteindelijk over een bepaalde ‘verandering teweegbrengen’ in je doelgroep. Je kan het opdelen in drie soorten verandering: anders denken, anders doen en kennis vergroten.

Wees realistisch over wat je kunt bereiken

Attitudeverandering is in de regel een langzaam, complex proces. Als je doel is om grote groepen mensen hun mening te laten bijstellen, hoort daar een lang en kostbaar project bij. Een project dat veel doelen met veel doelgroepen heeft, is vaak minder realistisch. Veel doelgroepen betekent veel verschillende ervaringen, expertises en ideeën. Daarom is het belangrijk om je doelgroep scherp te krijgen en de praktijk wijst vaak uit hoe lastig het is om een specifieke doelgroep te bereiken. Dat neemt niet weg dat er vrijwel altijd meerdere doelgroepen zijn die elk hun eigen benadering nodig hebben.

Geen middel is vooraf goed of slecht

Het middel is de vorm die je communicatie krijgt. Je hebt je doel bepaald, daar hoort een doelgroep bij, en je hebt een mooie boodschap geformuleerd voor die doelgroep. De middel-vraag gaat dan over hoe je je doelgroep het beste bereikt, of wanneer of waar. Het gaat dus niet (per se) om de beste manier waarop het onderzoek uit de verf komt, of wat het makkelijkst werkt. Idealiter combineer je verschillende middelen voor een optimaal bereik en effect.

Storytelling, citizen science, podcasts, een lezing: de ene vorm is niet per definitie beter of slechter dan de ander. De kwaliteit van een gekozen middel hangt namelijk af van de aansluiting bij je doel en je doelgroep. Vraag je doelgroep dus gerust welk middel voor hen het beste werkt.

Pas je middel aan op je doelgroep

Elk middel en medium heeft een eigen gebruikersprofiel. Wees daar dus bewust van bij de keuze van je middel. Er luisteren bijvoorbeeld in verhouding weinig jongeren naar Radio 1, en Facebook wordt steeds meer door ouderen en steeds minder door jongeren gebruikt.

Let op! Valkuil alert! Veel onderzoekers zijn geneigd te beginnen bij het middel. ‘Mijn collega heeft zo'n mooi filmpje, dat wil ik ook!’ Of er is geld beschikbaar om een animatie te laten maken, of iets beloofd in een onderzoeksvoorstel. Maar beginnen bij het middel is vragen om problemen, want zonder duidelijk beeld van je doel, doelgroep en boodschap is de kans groot dat je middel verspilde moeite, en geld is. Begin dus niet zonder een goed plan aan een middel!

Betrek experts

Er bestaat een wereld van kennis en ervaring op het gebied van wetenschapscommunicatie, tot aan complete branches van specialisten toe. In een goed project wordt de benodigde expertise herkend en worden experts betrokken. Die vind je vaak al door rond te vragen in je eigen netwerk.

Zo beoordeel je dit onderdeel

Deze tekst is gebaseerd op het rapport 'Verkade, A. (2017 en 2020). Beoordelingsinstrument wetenschapscommunicatie - Publieke betrokkenheid bij wetenschap. Den Haag: Rathenau Instituut' en op de teksten uit 'De ultieme praktische (start)gids voor onderzoeks- en wetenschapscommunicatie'.