Dit artikel hoort bij de Zelfscan tool, waarmee je kunt toetsen hoe doordacht en effectief jouw project is. De zelfscan geeft je direct inzicht in doelen, doelgroep, strategie en maatschappelijke waarde. Zo zie je waar je project al sterk staat en waar nog winst te behalen valt. Het formuleren van een helder doel is belangrijk om te kijken of je project goed in elkaar zit. Doe de zelfscan.
Kwaliteit van je wetenschapscommunicatie begint bij het duidelijk definiëren van je doelen. Klinkt als een open deur. Maar in de praktijk is het beantwoorden van de vraag "wat wil ik bereiken?" een van de lastigste onderdelen van elk project. Hoe kan communicatie daar een dienende rol in spelen? Hoe verenig je overkoepelende maatschappelijke doelen (bijv. ‘betere volksgezondheid’ of ‘minder laaggeletterdheid’) met persoonlijke doelen (bijv. ‘onderzoeksfinanciering verkrijgen’ of ‘plezier beleven’)? Het goede nieuws: als je die vraag beantwoordt, ben je al een heel eind.
Het is bovenal belangrijk om echt eerlijk te zijn, tegenover jezelf maar ook anderen, wat het doel is. Als je graag in de media komt omdat je je eigen carrièrekansen wil vergroten, dan is het goed dat eerlijk toe te geven aan jezelf. Dat voorkomt dat je uiteindelijk verkeerd uitkomt met je plannen, omdat je blijft volhouden dat je het doet voor de samenleving.
Met wetenschappelijk onderzoek wil je verschil maken in de samenleving. Dat is iets anders dan corporate communicatie of studentenwerving. Toch zien we vaak dat wetenschapscommunicatietaken ondergebracht zijn bij communicatieafdelingen die bezig zijn met positionering of werving, terwijl dit echt iets anders is. Goede wetenschapscommunicatie kán positieve gevolgen hebben voor de positie van de organisatie, of studentenaantallen. Maar als je studenten wil werven voor de universiteit, besteed je waarschijnlijk weinig tijd aan vmbo-scholieren. Om ook hen te bereiken, is het belangrijk om impact als leidraad nemen, niet marketing.
Wetenschapscommunicatie kan verschillende doelen hebben:
Alle drie zijn valide doelen. Maar gebruik ze niet door elkaar. Kennisoverdracht wordt vaak verward met het beïnvloeden van een mening, vanuit de gedachte dat je mensen kunt overtuigen door informatie te leveren. Dat werkt vaak niet zo. Daarom kan je beter geen informatiefolder gebruiken, als je de houding van een doelgroep wil veranderen.
En vergeet niet: in een gelijkwaardige dialoog kunnen ook wetenschappers zelf kennis opdoen, een mening bijstellen of gedrag aanpassen.
Let op! Valkuil alert! Veel onderzoekers zeggen dat ze ‘willen informeren’ als doel van hun communicatie. Maar dat is niet genoeg. Stel je voor dat we allemaal geïnformeerd zouden moeten worden over al het onderzoek dat plaatsvindt. Dat is al vermoeiend op zich, maar al helemaal als je bedenkt dat we er dan niets mee hoeven. Kortom, wat móeten die geïnformeerde mensen ermee? Waarom moeten ze iets over jouw onderzoek weten? Gaan ze zich anders gedragen? Anders stemmen? Dan is dát je doel, en ‘informeren’ is dan deel van de weg ernaartoe. Ook dit kader zegt eigenlijk dat communicatie altijd over verandering gaat.
Te vaak worden projecten opgezet vanuit een middel in plaats van een doel. Een onderzoeker is enthousiast over een podcast en wil graag afleveringen maken. Een podcast kan een goed communicatiemiddel zijn, maar dat is afhankelijk van wat je wil bereiken en bij wie. Stel dus eerst je doel en doelgroep vast en kies dan pas je middel.
Je moet doelen op zo'n manier formuleren dat je kunt evalueren of je ze behaalt. Een effectieve manier is ze SMART te maken: specifiek, meetbaar, ambitieus, realistisch en tijdgebonden.
Een goed voorbeeld:
"Dit project wil binnen 2 jaar 250 vmbo-leerlingen tussen 12 en 14 jaar helpen begrijpen hoe evolutie werkt."
Een slecht voorbeeld:
"Dit project moet jongeren helpen de wereld te begrijpen."
Het kan helpen om eerst een algemener doel te formuleren en dat vervolgens uit te werken in een aantal SMART-doelen.
| Goed | Voldoende | Onvoldoende | |
|---|---|---|---|
| Doelen | Het project kiest voor een vorm die goed past bij het doel en de doelgroep. Daardoor zijn de doelen realistisch. | De doelen zouden op zichzelf realistisch kunnen zijn, maar de vorm past er niet bij. De doelen lijken later geformuleerd om bij de vorm te passen en sluiten daar niet allemaal bij aan. | De vorm is het uitgangspunt, doelen zijn weinig doordacht, doelgroepen zijn niet duidelijk begrensd. Daardoor is het project onrealistisch: het wil veel te veel en de vorm sluit niet aan op het doel. |
Deze tekst is gebaseerd op het rapport 'Verkade, A. (2017 en 2020). Beoordelingsinstrument wetenschapscommunicatie - Publieke betrokkenheid bij wetenschap. Den Haag: Rathenau Instituut' en op de teksten uit 'De ultieme praktische (start)gids voor onderzoeks- en wetenschapscommunicatie'.
de NEWS redactie
Heb jij een leuke casus uit de praktijk, een opiniestuk, of wil je een vraag over wetenschapscommunicatie beantwoorden? Stuur het in voor de NEWS Kennisbank!
Het Nationaal Expertisecentrum Wetenschap en Samenleving (NEWS) verbindt wetenschap en samenleving door een nieuwe, open en betrokken wetenschap. We adviseren, delen kennis, en bouwen duurzame verbindingen tussen onderzoekers, communicatiemedewerkers, beleidsmakers en journalisten binnen de wetenschapscommunicatie.
"*" geeft vereiste velden aan
