
In deze sectie leggen we uit hoe aandacht voor inclusiviteit het resultaat voor álle doelgroepen verbetert, en waarom je daar oprechte interesse en zelfreflectie voor nodig hebt.
Soms kan een maatregel voor één specifieke groep goed uitpakken voor iedereen. Een mooi voorbeeld is de ‘curb cut’ ofwel de stoeprandverlaging waarmee je makkelijker van de stoep naar de straat kan. Toen deze verlagingen verplicht werden, in eerste instantie om rolstoelgebruikers te helpen, bleek dat er veel meer groepen van profiteerden: mensen met kinderwagens, winkelbevoorraders met karren, skaters, fietsers, noem maar op. Het is zó handig dat liefst 90% van de voetgangers die – op papier – geen enkele noodzaak hebben er toch voor omlopen.
Dit ‘curb-cut effect’ is illustratief voor het nut van inclusie en diversiteit: als je zorgt dat je oog hebt voor specifieke groepen met een behoefte, dan helpt dat ook veel andere groepen. Dit principe geldt ook voor wetenschapscommunicatie. Bijvoorbeeld: ook wetenschappers vinden het fijn om een goed leesbare tekst voor zich te zien die gemaakt is voor leken, in plaats van een verkapte IQ-test zonder structuur en vol jargon omdat ‘ze het toch wel snappen’.
Het ‘curb-cut eff ect’: als je zorgt dat je oog hebt voor specifi eke groepen met een behoefte, dan helpt dat ook veel andere groepen.
Veel onderzoek heeft directe invloed op het leven van mensen. Het is dus goed om dat mee te nemen in je wetenschapscommunicatie. Het gaat dan dus om meer dan het ‘zo goed mogelijk vertellen’ van je onderzoek, maar ook over interesse in het perspectief van de ander en daar je onderzoek mee verrijken of verbeteren. Als je onderzoek doet naar mensen wiens huis overstroomd is, kom je dan alleen data halen of is er ook ruimte voor hun emotie en eventueel trauma? Krijgen zij een vergoeding voor hun bijdrage aan je onderzoek, of in ieder geval een vorm van erkenning? Het tonen van empathie is in zo’n geval geen teken dat je geen objectieve wetenschapper bent.
Zelfreflectie is daarbij van belang, net als de realisatie dat een puur objectieve observator niet bestaat. Want ook als wetenschapper heb je een gekleurde bril op, en die bril kleurt de wereld en maakt niet iedereen even zichtbaar voor jou. Probeer je ervan bewust te zijn waar je blinde vlekken zitten. Hoe zijn de machtsverhoudingen tussen jou en de betrokkenen waar je mee werkt? Welke normen en waarden spelen mee? Stel je wel de goede vragen? Sta je open voor het aanpassen of uitbreiden van die vragen?
Dit vergt kwetsbaarheid en oefening. Veel onderzoekers leren dit niet tijdens hun opleiding. Er wordt daarom wel eens gesproken over een ‘verborgen curriculum’: je moet van alles kunnen en ontwikkelen om goede wetenschapscommunicatie te doen, maar die vakken zitten meestal niet in je vooropleiding of promotietraject.
Je begrijpt na deze sectie ook waarom in de vorige sectie de elkaar opvolgende modellen steeds meer interactiviteit voorstaan. Wat erachter zit is dit: een wens voor, en beweging naar, meer gelijkwaardige wetenschap via relaties, vertrouwen, dialoog en de erkenning van andere vormen van kennis. En de belofte dat wetenschap daar beter van kan worden.
Geschreven door Stephan van Duin
Heb jij een leuke casus uit de praktijk, een opiniestuk, of wil je een vraag over wetenschapscommunicatie beantwoorden? Stuur het in voor de NEWS Kennisbank!

Het Nationaal Expertisecentrum Wetenschap en Samenleving (NEWS) verbindt wetenschap en samenleving door een nieuwe, open en betrokken wetenschap. We adviseren, delen kennis, en bouwen duurzame verbindingen tussen onderzoekers, communicatiemedewerkers, beleidsmakers en journalisten binnen de wetenschapscommunicatie.
"*" geeft vereiste velden aan