Als onderzoeker kan het heel interessant zijn om in gesprek te gaan met mensen uit de samenleving en te leren van hun ervaringen en expertise. Nu halen wetenschappers deze informatie vaak op via korte interviews en vragenlijsten, waarin ze vooral uitgaan van hun eigen vragen. Als het aan de Afrikaanderwijk Coöperatie in Rotterdam ligt, wordt het gesprek een stuk minder eenzijdig. Zij richtten het Coöperatief Consultancy Buro op om op een meer gelijkwaardige manier in gesprek te gaan met onderzoekers.
De Afrikaanderwijk Coöperatie is een groep bewoners en betrokkenen van de Afrikaanderwijk die sinds 2013 samenwerken om de wijk te verbeteren. Met verschillende initiatieven rondom catering, schoonmaak en afvalscheiding werd de wijk socialer, gezonder en duurzamer. Dat trok ook de interesse van wetenschappers. ‘Ik krijg al snel zes tot tien mailtjes per week van onderzoekers die vragen hebben voor de bewoners van onze wijk’, vertelt Annet van Otterloo, mede-oprichter van de Afrikaanderwijk Coöperatie. ‘Vaak zijn die onderzoekers erg enthousiast over onze initiatieven, maar hun werkwijze past niet altijd bij de visie van de wijk.’
Annet en de rest van de coöperatie pleiten namelijk op alle gebieden voor radicale gelijkwaardigheid. ‘Van schoonmaker tot consultant: in onze projecten verdient iedereen hetzelfde en wordt iedereen gelijk gewaardeerd.’ Binnen de wetenschap is dit niet vanzelfsprekend, dus richtte de Afrikaanderwijk Coöperatie het Coöperatief Consultancy Buro om de aanvragen te coördineren en deze gelijkwaardigheid voor elkaar te krijgen.
Het Buro gaat bij elke binnengekomen vraag eerst in gesprek met de wetenschappers, vertelt coöperatielid en consultant Joshua van den Ham. ‘We kijken wat ze willen weten, en of dit ook past bij de behoeftes vanuit de wijk. We vinden het belangrijk dat de bewoners ook echt iets hebben aan het onderzoek, en dat het op termijn misschien wat kan opleveren voor de maatschappij.’
Hierbij stellen de bewoners ook eisen, vertelt Annet: ‘We zetten altijd in op gelijkwaardige gesprekken waarbij iedereen gelijk wordt betaald voor zijn of haar tijd en expertise. Wij vinden het tijd om niet-academische kennis meer te waarderen.’ Dit is voor beide partijen waardevol:
‘Voor een dakdekker met 30 jaar ervaring kan het interessant zijn om van een wetenschapper meer te horen over nieuwe materialen, maar de wetenschapper heeft de dakdekker ook nodig om te weten welke materialen makkelijk gemonteerd kunnen worden. Dit soort randvoorwaarden ontdek je alleen in een open gesprek, en dat willen wij stimuleren’ - Joshua van den Ham
Als de vraag en de voorwaarden duidelijk zijn, stelt het Buro een groep samen van mensen die mee willen praten. ‘We doen dit meestal via ons grote informele netwerk, en kunnen altijd wel de juiste mensen vinden’, zegt Annet. ‘We breken hierbij door verschillende bubbels, en brengen mensen samen die elkaar normaal niet zouden ontmoeten. Maar dat levert hele leuke resultaten op.’
Zo hebben de bewoners samen met TNO gewerkt aan een project rondom bijzondere plekken in de wijk, vertelt Joshua. ‘We hebben foto’s en spraakberichten van bewoners verzameld over deze plekken. TNO moet dit nog verder uitwerken, maar ze vonden het verbazingwekkend hoeveel reacties wij hebben kunnen genereren.’
Natuurlijk lukt het niet altijd. ‘Soms zie je dat wetenschappers wel graag willen samenwerken, maar dat universiteiten of andere instellingen niet meewerken’, zegt Annet. ‘Dan past het niet binnen hun tijdspad, systeem of budget.’ Joshua vindt het jammer voor deze onderzoekers: ‘Zij zitten zelf soms ook vast in een vastgeroest systeem. Er is flink wat olie nodig om daar beweging in te krijgen, en wij proberen die olie te leveren.’
Soms kloppen de onderzoekers uiteindelijk bij andere wijken in Rotterdam aan, omdat het daar misschien makkelijker gaat. Daarom werkt de Afrikaanderwijk inmiddels ook samen met andere coöperaties, vertelt Annet: ‘We hebben binnen Rotterdam veel contacten, dus we praten nu over gezamenlijke regels voor dit soort projecten.’ Ze vult lachend aan: ‘Eigenlijk als een soort kartel, maar dan met goede bedoelingen.’ Naast de regels werken ze ook aan een basispakket waarmee ze wetenschappers en wijken laten zien hoe je gelijkwaardig onderzoek doet.
En ondertussen zetten de bewoners zelf ook verschillende onderzoeken op. ‘Vanuit de bewoners zien we ook allerlei vragen opkomen, bijvoorbeeld rondom zelfredzaamheid’, zegt Joshua. ‘De gemeente heeft hier allerlei matrixen en regels voor, maar wij hebben een groep opgericht om samen op pad te gaan en te onderzoeken hoe dit in de praktijk uitpakt. Hierbij werken we ook samen met onderzoekers uit universiteiten.’
De komende jaren hopen ze nog veel meer onderzoek te doen. Joshua: ‘Ik denk dat bijvoorbeeld aan bewustwording rondom persoonlijke data die nu bij alle grote bedrijven terecht komt. Of hoe het geld van armoedeprojecten wordt besteed, of dit bij de juiste personen terecht komt.’
Ondanks de goede samenwerkingen en afspraken is het lastig te zeggen of de onderzoeken al concrete resultaten hebben opgeleverd voor de bewoners in de wijk. ‘Het kost vaak veel tijd om onderzoek om te zetten in echte veranderingen in beleid’, zegt Annet. ‘Maar we hebben er in ieder geval voor gezorgd dat de bewoners nu al betaald zijn voor hun expertise.’
Ze ziet ook een verandering in de wetenschappers die hen benaderen. ‘Eerder kreeg ik mailtjes waarin onderzoekers gewoon zeiden dat ze 15 mensen met schulden nodig hadden op dinsdag om 10 uur. Nu vragen ze of we willen meedenken.’ Dat vindt ze heel fijn:
‘Sommige mensen denken dat wij niet willen samenwerken met onderzoekers, maar niets is minder waar. Wij vinden wetenschap ook belangrijk, maar wel op een eerlijke manier’ - Annet van Otterloo
Annet zou dan ook alle onderzoekers aanraden om met een open blik dit soort initiatieven te benaderen: ‘Zorg voor echte gelijkwaardigheid. Wij zouden het zelfs logisch vinden als je samen bepaald waar de budgetten heen gaan. Dat lukt in de praktijk nog niet echt, maar co-creatie moet wel van beide kanten komen.’
De grootste les van de afgelopen jaren is volgens Annet dat je op elkaar moet vertrouwen: ‘Iedereen heeft waardevolle kennis en ervaring, en de wetenschap en de maatschappij hebben er wat aan als we dat op een eerlijke manier gebruiken.’ Volgens Joshua is het doorbreken van bubbels daarbij essentieel: ‘We zitten allemaal in dezelfde samenleving, met dezelfde problemen. Als we wat meer uit onze bubbel stappen en met elkaar om tafel gaan, komen we er wel uit.’
Renée Canrinus-Moezelaar
Renée is een wetenschapsjournalist en communicatiemedewerker met een passie voor wetenschapscommunicatie en alles wat met de chemie te maken heeft.
Heb jij een leuke casus uit de praktijk, een opiniestuk, of wil je een vraag over wetenschapscommunicatie beantwoorden? Stuur het in voor de NEWS Kennisbank!
Het Nationaal Expertisecentrum Wetenschap en Samenleving (NEWS) verbindt wetenschap en samenleving door een nieuwe, open en betrokken wetenschap. We adviseren, delen kennis, en bouwen duurzame verbindingen tussen onderzoekers, communicatiemedewerkers, beleidsmakers en journalisten binnen de wetenschapscommunicatie.
"*" geeft vereiste velden aan
