Wat is dialoog? Waarom zou je als onderzoeker of communicator ‘iets met dialoog’ doen? En hoe voer je eigenlijk een gelijkwaardig dialoog? Deze vragen stonden centraal tijdens het symposium ‘Over dialoog gesproken’, dat NEWS in samenwerking met PraatProducties organiseerde op 9 december 2025 in Utrecht. Tijdens een plenaire sessies en 12 break-outs wisselden we gezamenlijk kennis en ervaring uit over het opzetten en uitvoeren van gelijkwaardig dialoog. Op deze pagina lees je de geleerde lessen van die dag. De teksten zijn geschreven door PraatProducties (Eef Grob en Marcia van Woensel) met input van alle sprekers.
Dialoog is een gespreksvorm waaraan iedereen een gelijkwaardige positie heeft, en waarin het delen van inzichten en perspectieven centraal staat. Dialoog heeft niet als doel om elkaar te willen overtuigen. Het is geen instrument om problemen op te lossen, maar een manier om elkaar beter te begrijpen.
Lees het artikel over wat dialoog is.
Dialoog kan onderzoek verrijken en de maatschappelijke impact vergroten, omdat er nieuwe vragen en inzichten kunnen ontstaan. Het helpt bijvoorbeeld bij het formuleren van betere probleemdefinities en relevantere onderzoeksvragen die beter aansluiten bij de behoeften in de samenleving. Via dialoog kun je bovendien andere vormen van kennis, zoals ervaringskennis, meenemen, wat kan leiden tot nieuwe inzichten.
Daarnaast draag je bij aan een democratische samenleving door mensen mee te laten praten over wetenschappelijke kennis en de toepassingen daarvan. Tegelijk laat je via dialoog de waarde van wetenschap zien en ontwikkel je als onderzoeker zelf ook nieuwe vaardigheden.
Lees het artikel over waarom jij dialoog zou kunnen voeren.
Het belangrijkste is om contact te maken met de intentie om een gesprek van mens tot mens te voeren en niet van ‘wetenschapper’ tot ‘studieobject’. Met die intentie kan je contact leggen met sleutelfiguren. Samen met hen kom je erachter wat een goede aanpak is om contact te leggen. Ben je eenmaal in contact? Realiseer je dan dat de afstand tussen onderzoeker en burger groot kan zijn. Door persoonlijke verhalen over jezelf te delen, maak je die afstand kleiner en leg je betekenisvol contact.
Lees het artikel over hoe je contact kan leggen met deelnemers.
Taal speelt in een gelijkwaardige dialoog een belangrijke rol. Houd bijvoorbeeld rekening met mensen die minder taalvaardig zijn, en met verschillen in cultuur en in kennis. Gebruik duidelijke taal, met A2-niveau bereik je meer mensen. Werk ook samen met sleutelfiguren van je doelgroep waarmee je dialoog wil voeren. Zij kunnen je adviseren over taal- en kennisniveau, eventuele culturele gevoeligheden en praktische aandachtspunten. Neem dat ook mee in je geïnformeerde toestemming en pas de vorm daarvan aan de doelgroep aan. Vraag de doelgroep ook welke vragen en behoeftes zij hebben en doseer daar je kennis op.
Lees het artikel over hoe je dialoog toegankelijk kan maken voor iedereen.
Het voeren van een goede dialoog begint met luisteren. Actief luisteren is een vaardigheid die je kunt trainen. Je kan dit doen door open vragen te stellen of juist door te zwijgen en zo ruimte te bieden aan de ander. Je non-verbale houding speelt daarbij ook een belangrijke rol: waar en hoe zit je tegenover de ander? Een methode als Visual Thinking Strategies, waarbij je samen met “voorwaardelijk taalgebruik” over een beeld praat, kan je inzetten om een waardevrij gesprek te voeren met ruimte voor verschillende perspectieven.
Lees het artikel over verschillende strategieën die je kan gebruiken om in dialoog te gaan.
Conflict hoort bij dialoog. In de zoektocht naar verschillende perspectieven kom je bijna automatisch botsende waarden tegen. Blijf nieuwsgierig. Luister naar wat de ander zegt en ga op zoek naar wat je deelt met elkaar, zoals zorgen, behoeftes en waarden. (Te veel) vragen stellen kan aanvallend overkomen, dus wees daar bewust van.
Lees het artikel over hoe je kunt omgaan met conflicten tijdens dialoogsessies.
Het is belangrijk om bij de opzet van je onderzoek al na te denken over gelijkwaardige dialoog, niet pas wanneer je bij de methode aankomt. Daarvoor is het van belang je (onderzoeks)vragen in kaart te brengen en te onderzoek welke mensen/groepen je moet betrekken om je vragen te beantwoorden. Bedenk wie er belang kunnen hebben bij de dialoog, waar kennishiaten liggen en waar dialoog dus nodig is. Om te kijken welke impact je dialoog heeft gehad, kan je samen met deelnemers reflecteren op hoe iedereen de dialoog heeft ervaren en welk resultaat de dialoog voor elke deelnemer heeft.
Lees het artikel over wat dialoog op kan leveren.
Dialoog is maatwerk; er is niet één ideale vorm. De juiste vorm voor jouw specifieke dialoog hangt af van het onderwerp, de mensen met wie je in gesprek wil, de context van je onderzoek, de locatie, de omstandigheden en natuurlijk het budget. Denk voor een gelijkwaardige dialoog eerst na over wat je eigen motivatie is voor dialoog (het ‘waarom?’) en ga daarna in gesprek met beoogde deelnemers over hun behoeftes en vragen. Er zijn heel veel verschillende dialoogmethodes. Ga er vooral mee aan de slag: begin klein en oefen met deze bestaande methodes.
Lees het artikel over bestaande methodes voor het voeren van dialoog.
Juri Hiensch
PraatProducties (Eef Grob en Marcia van Woensel)
PraatProducties is een samenwerking van Eef Grob en Marcia van Woensel, twee creatieve freelancers die werken op het snijvlak van wetenschap, journalistiek en samenleving.
Heb jij een leuke casus uit de praktijk, een opiniestuk, of wil je een vraag over wetenschapscommunicatie beantwoorden? Stuur het in voor de NEWS Kennisbank!
Het Nationaal Expertisecentrum Wetenschap en Samenleving (NEWS) verbindt wetenschap en samenleving door een nieuwe, open en betrokken wetenschap. We adviseren, delen kennis, en bouwen duurzame verbindingen tussen onderzoekers, communicatiemedewerkers, beleidsmakers en journalisten binnen de wetenschapscommunicatie.
"*" geeft vereiste velden aan
